Мукъаддес Китап: Сайылар
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T07:56:56.765256+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Теврат
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери
5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери
6. Шингенлик Ольчюлери
7. Агъырлыкъ Ольчюлери
8. Эски Васиет Деври Хронологиясы
9. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

10. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

11. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Теврат

Теврат

1. Сайылар

Башланув

«Теврат» серлевасы Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китапларына аит. Бу китаплар еудийлерде башта «Къанун» манасыны ташыгъан Тора (Теврат) я да Мусанынъ Китабы деп адлангъан бир китапны теркип эте эдилер. Бу китапларда Исраиль халкъы пейда олгъаны ве Алла оларгъа васиет бергени акъкъында икяе этиле. Къадимий еудийлерде Мусанынъ бу бирлешкен эсерининъ беш болюги эр болюкнинъ башында кельген сёзлернен адлана эди. Амма сонъундан Мусанынъ эр китабы озь мундериджесине коре адланды: Башланув, Чыкъыш, Левийлилер, Сайылар ве Къануннынъ текрары.

Сайылар

Сайылар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36

Сайылар

Исраиль халкъы Мысырдан чыкъып Ханаангъа ёл алгъанларында джедвельге алувы ичюн, бу китап «Сайылар» деп адлана. Бунынъ акъкъында китапнынъ энъ башында икяе этиле. Китапнынъ еудий серлевасы – «Сахрада» – тасвирленген вакъиалар олып кечкен ерни ачыкъ-айдын акс эте.

Алла Исраиль халкъына Синай дагъында Озь Къануныны берген сонъ, Муса дженкке ярагъан эписи исраилли акъайларны джедвельге алды, левийлилерни исе айры сайды. Сонъ, Алланынъ эмирине бинаен, Къанунгъа базы къошма малюматлар къошулды, ве халкъ Рабби тарафындан ваде этильген топракъкъа кочмеге азыр олды (1–9 баблар).

Амма Къадеш-Барнеагъа (Ханаан топрагъынынъ сынъырында ерлешкен ер) якъынлашкъанда, Исраиль халкъы топракъларны бакъмагъа барып кельген адамларнынъ лафына инанып, ваде этильген топракъкъа кирмеге къоркътылар. Озь къоркъусы ичюн исраиллилер сыджакъ сахра бою къыркъ йыл девамында долашмагъа меджбур олдылар (10–20 баблар). Алланы динълемеген исраиллилернинъ несили сахрада ольген сонъ, халкъ яваш-яваш Ханаан янындаки топракъларда ерлешип башлагъанда, Иордан озенининъ гъарбий тарафында ерлешкен Моав мемлекетине кельдилер (21–36 баблар). Бутюн бу йыллар девамында Исраиль халкъы чокъ керелер Мусагъа къаршы баш котердилер, Аллагъа къаршы шикяет эттилер. Рабби исраиллилерни сёз тутмагъанлары ичюн джезалай эди, лякин Озь сайлагъан халкъына садыкъ къала эди, ваде этильген топракъкъа кеткенлери къадар оларны къайгъыра, душманларыны енъмеге такъат бере эди.

Исраильнинъ къабилелери (1–4 б.). Яшайыш акъкъында эмирлер ве Алланынъ Эвиндеки хызмет акъкъында къанунлар (5–10 б.). Исраиллилер сахрада. Боденелер. Мерьемнинъ джезасы (11–12 б.). Исраиллилернинъ Ханаан топрагъына кельмеси ве топракъны козетмеси. Халкъ исьян котере (13–17 б.). Руханийлер ве левийлилернинъ вазифелери (18–19 б.). Къаядан чыкъкъан сув (20 б.). Бакъыр йылан (21 б.). Белам ве онынъ эшеги (22–24 б.). Исраиллилер путларгъа табынып башлайлар (25 б.). Исраиль халкъыны экинджи кере джедвельге алув (26–27 б.). Къурбанлар, байрамлар ве адакълар акъкъында эмирлер (28–30 б.). Исраиллилернинъ мидьянлыларнен дженки (31 б.). Исраильнинъ эки ярым къабилеси Иорданнынъ шаркъ тарафында ерлешелер (32 б.). Исраиллилернинъ бир ерден башкъа ерге кечкенлерининъ тасвири (33 б.). Алла исраиллилерге бермеге ваде эткен Ханаан топрагъынынъ сынъырлары (34 б.). Левийлилернинъ шеэрлери ве сыгъынакъ шеэрлери (35–36 б.).

1

Исраильнинъ биринджи сайылувы

1^1+Исраиллилер Мысыр топрагъындан чыкъкъан сонъ, экинджи йылында, экинджи айнынъ биринджи кунюнде РАББИ Синай сахрасында, Корюшюв Чадырында Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларынынъ бутюн джемаатыны, сойларындаки ве къоранталарындаки эр бир эркекни сайынъыз ве оларнынъ адларыны язынъыз. 3Дженкке ярагъан, йигирми яшында ве йигирми яшындан буюк олгъан эписи исраиллилерни ордуларына коре Харуннен берабер сай. 4Сизинъ янынъызда эр бир къабиледен бирер къоранта башлыгъы олмакъ керек. 5+Янынъызда оладжакъ адамларнынъ адлары будыр: Рубен къабилесинден – Шедеурнынъ огълу Элицур, 6+Шимеон къабилесинден – Цуришаддайнынъ огълу Шелумиэл, 7+Ехуда къабилесинден – Амминадавнынъ огълу Нахшон, 8+Йиссакъар къабилесинден – Цуарнынъ огълу Нетанэл, 9+Зевулун къабилесинден – Хелоннынъ огълу Элиав, 10+Юсуф огъулларындан: Эфраим къабилесинден – Аммихуднынъ огълу Элишама, Менашше къабилесинден – Педацурнынъ огълу Гъамалиэл, 11+Биньямин къабилесинден – Гидонийнинъ огълу Авидан, 12+Дан къабилесинден – Аммишаддайнынъ огълу Ахиэзер, 13+Ашер къабилесинден – Окъраннынъ огълу Пагиэл, 14+Гъад къабилесинден – Деуэлнинъ огълу Эльясаф, 15+Нафталий къабилесинден – Энаннынъ огълу Ахира. 16Булар – джемаатнынъ сайлангъан акъайларыдыр, деделер къабилелерининъ башлыкълары, Исраильнинъ бинъбашыларыдыр.

17Муса ве Харун, адлары юкъарыда бильдирильген акъайларнен берабер 18-19экинджи айнынъ биринджи кунюнде бутюн джемаатны топладылар ве, РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, бутюн джемаатны деделернинъ несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, эписи йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанларны, бирер-бирер оларнынъ адларыны джедвельге яздылар. Бойледже, олар Синай сахрасында сайылды.

20Исраильнинъ биринджи огълу Рубеннинъ огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 21+Рубен къабилесинде 46 500 адам сайылды.

22Шимеон огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 23+Шимеон къабилесинде 59 300 адам сайылды.

24Гъад огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 25+Гъад къабилесинде 45 650 адам сайылды.

26Ехуда огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 27+Ехуда къабилесинде 74 600 адам сайылды.

28Йиссакъар огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 29+Йиссакъар къабилесинде 54 400 адам сайылды.

30Зевулун огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 31+Зевулун къабилесинде 57 400 адам сайылды.

32Юсуфнынъ огъуллары, Эфраим огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 33+Эфраим къабилесинде 40 500 адам сайылды.

34Менашше огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 35+Менашше къабилесинде 32 200 адам сайылды.

36Биньямин огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 37+Биньямин къабилесинде 35 400 адам сайылды.

38Дан огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 39+Дан къабилесинде 62 700 адам сайылды.

40Ашер огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 41+Ашер къабилесинде 41 500 сайылды.

42Нафталий огъуллары – несиллерине, сойларына ве къоранталарына коре, бирер-бирер язылгъан адамларнынъ адларына коре, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар, дженкке ярагъан акъайларнынъ эписи, – 43+Нафталий къабилесинде 53 400 адам сайылды.

44Мусанен Харун ве Исраильнинъ он эки башлыкълары – эр бир къабиледен бирер адам – буларны сайдылар. 45Къоранталарына коре эписи исраиллилер, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъанлар ве дженкке ярагъанлар сайылды. 46+Эписи сайылгъанлар 603 550 адам эди.

47Лякин сайылувда деделерининъ къоранталарына коре левийлилер сайылмадылар, 48чюнки РАББИ Мусагъа бойле деди:

49– Ялынъыз Левий къабилесини сайма. Исраиль огъулларыны сайгъанда, оларны сайма. 50Левийлилер Шаатлыкъ Мескени, онынъ эписи алетлери ве шейлери ичюн джевапкяр оладжакълар. Олар Мескенни ве онынъ эписи алетлерини ташысынлар, онда хызмет этсинлер ве ордуларыны Мескеннинъ этрафында ерлештирсинлер. 51Чадырны башкъа ерге кочюрмеге керек олгъанда, левийлилер оны дагъытсынлар, чадырны тиклемеге керек олгъанда, левийлилер оны тиклесинлер. Эгер янына башкъа бир адам якъынлашса, о ольдюрильсин. 52Исраиль огъуллары озь ордуларына коре озь ордуларында ерлешсинлер, озь байрагъы тюбюнде турсунлар. 53+Исраиль огъулларына къаршы гъазап олмасын деп, левийлилер озь ордусыны Шаатлыкъ Мескенининъ этрафында ерлештирсинлер ве Шаатлыкъ Мескенини къаравулласынлар.

54Исраиль огъуллары шуны яптылар. РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, олар эписини яптылар.

2

Орду ичинде къабилелернинъ ерлешюви

2^1РАББИ Мусагъа ве Харунгъа бойле деди:

2– Исраиль огъуллары айры-айры озь ордуларыны озь байрагъы тюбюнде ве озь къоранталарынынъ бельгилеринен къойсунлар, озь ордуларыны Корюшюв Чадырынынъ этрафында ерлештирсинлер.

3+Кунь догъгъан тарафта, шаркъта озь байрагъы тюбюнде Ехуда ордусы озь болюклеринен ерлешсин. Амминадавнынъ огълу Нахшон ехудалыларнынъ башлыгъы олсун. 4Онынъ аскерлери – 74 600 сайылгъан акъай. 5Ондан сонъ Йиссакъар къабилеси озь ордусыны ерлештирсин. Цуарнынъ огълу Нетанэл йиссакъарлыларнынъ башлыгъы олсун. 6Онынъ аскерлери – 54 400 сайылгъан акъай. 7Сонъ Зевулун къабилеси озь ордусыны ерлештирсин. Хелоннынъ огълу Элиав зевулунлыларнынъ башлыгъы олсун. 8Онынъ аскерлери – 57 400 сайылгъан акъай. 9+Ехуда ордусынен сайылгъан аскерлер, болюклерине коре, эписи олып, 186 400 адам. Олар ёлгъа биринджи чыкъаджакълар.

10Дженюпке тараф озь байрагъы тюбюнде Рубен ордусы озь болюклеринен ерлешсин. Шедеурнынъ огълу Элицур рубенлилернинъ башлыгъы олсун. 11Онынъ аскерлери – 46 500 сайылгъан акъай. 12Онынъ янына Шимеон къабилеси озь ордусыны ерлештирсин. Цуришаддайнынъ огълу Шелумиэл шимеонлыларнынъ башлыгъы олсун. 13Онынъ аскерлери – 59 300 сайылгъан акъай. 14Сонъ Гъаднынъ къабилеси озь ордусыны ерлештирсин. Деуэлнинъ огълу Эльясаф гъадлыларнынъ башлыгъы олсун. 15Онынъ аскерлери – 45 650 сайылгъан акъай. 16+Рубен ордусынен сайылгъан аскерлер, болюклерине коре, эписи олып, 151 450 адам. Олар ёлгъа экинджи чыкъаджакълар.

17+Корюшюв Чадыры ёлгъа чыкъкъанда, левийлилернинъ ордусы башкъа ордуларнынъ ортасында олсун. Эр орду, тургъаны киби, озь байрагъы тюбюнде ёлгъа чыкъсын.

18Гъарпкъа тараф озь байрагъы тюбюнде Эфраим ордусы озь болюклеринен ерлешсин. Аммихуднынъ огълу Элишама эфраимлилернинъ башлыгъы олсун. 19Онынъ аскерлери – 40 500 сайылгъан акъай. 20Онынъ янына Менашшенинъ къабилеси озь ордусыны ерлештирсин. Педацурнынъ огълу Гъамалиэл менашшелилернинъ башлыгъы олсун. 21Онынъ аскерлери – 32 200 сайылгъан акъай. 22Сонъ Биньяминнинъ къабилеси озь ордусыны ерлештирсин. Гидонийнинъ огълу Авидан биньяминлилернинъ башлыгъы олсун. 23Онынъ аскерлери – 35 400 сайылгъан акъай. 24+Эфраим ордусынен сайылгъан аскерлер, болюклерине коре, эписи олып, 108 100 адам. Олар ёлгъа учюнджи чыкъсынлар.

25Шимальге тараф озь байрагъы тюбюнде Дан ордусы озь болюклеринен ерлешсин. Аммишаддайнынъ огълу Ахиэзер данлыларнынъ башлыгъы олсун. 26Онынъ аскерлери – 62 700 сайылгъан акъай. 27Онынъ янына Ашернинъ къабилеси озь ордусыны ерлештирсин. Окъраннынъ огълу Пагиэл ашерлилернинъ башлыгъы олсун. 28Онынъ аскерлери – 41 500 сайылгъан акъай. 29Сонъ Нафталийнинъ къабилеси озь ордусыны ерлештирсин. Энаннынъ огълу Ахира нафталийлилернинъ башлыгъы олсун. 30Онынъ аскерлери – 53 400 сайылгъан акъай. 31+Дан ордусынен сайылгъан аскерлер, болюклерине коре, эписи олып, 157 600 адам. Олар озь байракълары тюбюнде ёлгъа сонъки чыкъсынлар.

32+Къоранталарына коре сайылгъан Исраиль огъуллары булардыр. Ордуларда сайылгъан аскерлер, болюклерине коре, эписи олып, 603 550 адам. 33+Левийлилерни исе, РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, башкъа исраиллилернен берабер саймадылар.

34Исраиллилер РАББИ Мусагъа эр буюргъан шейни беджердилер. Олар озь байракълары тюбюнде ордуларыны ерлештире эдилер ве эр кес, озь сойларынен ве къоранталарынен бирликте ёлгъа чыкъа эдилер.

3

Харуннынъ огъуллары

3^1Мына, Харун, Муса ве оларнынъ эвлятлары акъкъында ривает. О вакъыт РАББИ Синай дагъында Мусанен лаф этти.

2+Харун огъулларынынъ адлары шудыр: биринджи огълу Надав, Авиху, Элазар ве Итамар. 3Будыр Харун огъулларынынъ, ягълангъан руханийлернинъ адлары. Харун оларны руханийликке багъышлады. 4+Лякин Надав ве Авиху РАББИнинъ огюнде ольдилер, чюнки олар Синай сахрасында РАББИнинъ огюнде арам атешни къулланып ибадет эттилер. Оларнынъ балалары ёкъ эди. Элазар ве Итамар Харун бабасы янында руханийлик эттилер.

Левийнинъ къабилеси

5РАББИ Мусагъа бойле деди:

6+– Левийлилернинъ къабилесини кетир де, руханий Харуннынъ янына къой; олар онынъ янында хызмет этсинлер. 7Олар Харун ве бутюн джемаат ичюн хызметлерини Корюшюв Чадырынынъ огюнде беджерсинлер, Мескен ичюн хызметлерини япсынлар 8ве Корюшюв Чадырынынъ бутюн шейлерини сакълап къорчаласынлар. Исраиль огъулларынынъ ерине олар Мескен ичюн хызметлерини япсынлар. 9+Левийлилерни Харунгъа ве онынъ огъулларына бер. Исраиль огъулларындан олар бутюнлей Харунгъа берильгендир. 10+Харунны ве онынъ огъулларыны руханийлик вазифесине къой. Олардан башкъа бирев бу хызметни япса, ольдюриледжектир.

11РАББИ Мусагъа бойле деди:

12– Иште, Исраиль огъулларынынъ арасындан, эписи исраиллилернинъ биринджи огъулларынынъ еринде Мен Озюме левийлилерни алдым. Левийлилер Менимки олсунлар. 13+Бутюн биринджи догъгъанлар Менимкидир. Мысыр топрагъында биринджи догъгъанларнынъ эписини ёкъ эткен куньде, Мен Исраильнинъ эм инсанларда, эм айванларда биринджи догъгъанларыны Озюм ичюн айырдым. Олар Менимки олсунлар. Мен – РАББИм.

Левийлилернинъ сойларына коре сайылувы

14РАББИ Мусагъа Синай сахрасында бойле деди:

15– Левий огъулларыны къоранта ве сойларына коре сай. Бир айлыкъ яшындан башлап ве буюк яшта олгъан эр бир эркекни сай.

16Муса эмирге бойсунып, РАББИ буюргъаны киби, оларны сайды.

17+Левий огъулларынынъ адлары будыр: Гершон, Кехат ве Мерарий. 18+Сойларына коре Гершон огъулларынынъ адлары будыр: Ливний ве Шимий. 19+Сойларына коре Кехатнынъ огъуллары будыр: Амрам ве Йицхар, Хеврон ве Уззиэл. 20+Сойларына коре Мерарийнинъ огъуллары будыр: Махлий ве Муший. Будыр къоранталарына коре левийлилернинъ сойлары.

21Гершондан – Ливний сою ве Шимий сою. Бу, гершонлыларнынъ сойлары. 22Джедвельде язылгъан бир айлыкъ ве даа буюк яштаки бутюн эркеклернинъ сайысы 7 500 эди. 23+Гершонлыларнынъ сойлары Мескеннинъ артындан гъарпкъа тараф ордунен ерлешсинлер. 24Лаэлнинъ огълу Эльясаф гершонлыларнынъ къоранталары башлыгъы олсун. 25+Гершон огъуллары Корюшюв Чадырында Мескен, Чадырнынъ орьтюси ве Корюшюв Чадырынынъ киришиндеки перде ичюн джевапкяр эдилер. 26Азбар перделери, Мескеннинъ ве къурбан ерининъ чевресиндеки азбар киришиндеки перде, йиплер ве бутюн керекли алетлери оларнынъ къолунда эдилер.

27+Кехаттан – амрамлыларнынъ сою, йицхарлыларнынъ сою, хевронлыларнынъ сою ве уззиэллилернинъ союдыр. Бу, кехатлыларнынъ сойларыдыр. 28Джедвельде язылгъан бир айлыкъ ве даа буюк яштаки бутюн эркеклернинъ сайысы 8 600 эди. Олар Мукъаддес Ер ичюн джевапкяр эди. 29Кехат огъулларынынъ сойлары озь ордуларыны Мескеннинъ дженюбий тарафында ерлештирсинлер. 30Уззиэлнинъ огълу Элицафан кехатлыларнынъ къоранталары башлыгъы олсун. 31+Олар Сандыкъ, стол, къандиль, къурбан ерлери, хызмет вакътында къулланылгъан мукъаддес савутлар ве бутюн алетлеринен берабер перде ичюн джевапкяр олсунлар. 32+Руханий Харуннынъ огълу Элазар левийли башлыкъларнынъ башлыгъы олсун. О, Мукъаддес Ер ичюн джевапкяр олгъанларгъа башлыкъ этсин.

33Мерарийден – Махлий сою ве Муший сою. Бу, Мерарийнинъ сойларыдыр. 34Джедвельде язылгъан бир айлыкъ ве даа буюк яштаки бутюн эркеклернинъ сайысы 6 200 эди. 35Авихаилнинъ огълу Цуриэл мерарийлилернинъ къоранталарына башлыкъ олсун. Олар озь ордусыны Мескеннинъ шималий тарафында ерлештирсинлер. 36+Мерарийнинъ огъуллары Мескеннинъ черчивелери, сырыкълары, диреклери, темеллери, оларнынъ эписи шейлери ве алетлери, 37чевре-четиндеки азбарнынъ диреклери, оларнынъ темеллери, къазычыкълары ве йиплери ичюн джевапкяр олсунлар.

38Мескеннинъ огюнде, Корюшюв Чадырынынъ шаркъ тарафында озь ордуларыны Муса, Харун ве огъуллары ерлештирсин. Олар Исраиль огъуллары ичюн Мукъаддес Ер ичюн джевапкяр олсунлар. Мукъаддес Ерге башкъа эр ким якъынлашса, ольдюриледжектир.

39+РАББИнинъ буюргъанына коре Муса ве Харун джедвельде язгъан бир айлыкъ ве даа буюк яштаки бутюн левийли эркеклернинъ сайысы, оларнынъ сойларына коре, 22 000 эди.

Левийлилерни биринджи догъгъанларнынъ ерине алув

40РАББИ Мусагъа бойле деди:

– Исраиллилернинъ бир айлыкъ ве даа буюк яштаки биринджи догъгъан бутюн эркеклерини сай, адларыны яз. 41Мен ичюн левийлилерни ал. Мен – РАББИм. Оларны исраиллилернинъ бутюн биринджи догъгъанларынынъ ерине ал, исраиллилернинъ биринджи догъгъан айванларынынъ ерине Мен ичюн левийлилернинъ айванларыны ал.

42Бойледже, Муса, РАББИ буюргъаны киби, исраиллилернинъ биринджи догъгъанларынынъ эписини сайып, джедвельге язды. 43Адлары язылгъан, биринджи догъгъан бир айлыкъ ве даа буюк яштаки эркеклернинъ сайысы 22 273 эди.

44РАББИ Мусагъа бойле деди:

45– Исраиллилернинъ биринджи догъгъанларынынъ ерине левийлилерни, айванларынынъ ерине левийлилернинъ айванларыны ал. Левийлилер Меним олсунлар. Мен – РАББИм. 46Левийлилернинъ сайысына бакъкъанда, исраиллилернинъ биринджи догъгъанларындан къалгъан 273 адамны сатын алмакъ ичюн, 47+адам башына бешер кумюш[*] ал. Кумюшнинъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде олсун, бир шекельде йигирми гера бар. 48Къалгъан адамлар ичюн алынгъан кумюш акъчаны Харунгъа ве онынъ огъулларына бер.

49Муса левийлилернинъ сайысындан къалгъан исраиллилер ичюн кумюш акъчасыны алды. 50Исраиллилернинъ биринджи догъгъанларындан мукъаддес шекель чекисинде 1 365 кумюш акъчасыны алды. 51РАББИнинъ эмирине коре, РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, Муса кумюш акъчаны Харунгъа ве онынъ огъулларына берди.

4

Кехатлыларынынъ хызмети

4^1РАББИ Мусагъа ве Харунгъа бойле деди:

2– Левий огъулларындан олгъан Кехат огъулларыны сойларына ве къоранталарына коре, 3+отуздан башлап элли яшынадже, хызмет эткенлернинъ эписини сай. Олар Корюшюв Чадырында чалышсынлар.

4Корюшюв Чадырындаки Кехат огъулларынынъ хызмети – Энъ Мукъаддес Ерде хызмет этмектир. 5Орду ёлгъа чыкъаджакъ вакъытта Харун ве оларнынъ огъуллары келип, къапаткъан пердени тюшюрсинлер ве онынънен Шаатлыкъ Сандыгъынынъ устюни къапатсынлар. 6+Оны индже ишленген терилер орьтюсинен къапатсынлар, онынъ устюне мор юньден япылгъан безни ташласынлар ве сырыкъларыны ерине кечирсинлер.

7РАББИнинъ булунувыны косьтерген пителер ичюн столны мор юньден япылгъан безнен къапатсынлар, устюне чанакъларны, пиалаларны, гугюмлерни ве тёкюледжек бахшышлар ичюн мешребелерни къойсунлар. Онынъ устюнде эр вакъыттаки пителер де олсунлар. 8Буларнынъ устюне ачыкъ къырмызы юньден япылгъан безни тёшесинлер, оны индже ишленген терилер орьтюсинен къапатсынлар ве сырыкъларыны ерине кечирсинлер.

9Мор юньден япылгъан безни алсынлар ве ярыкъ къандилини ве онынъ лампатларыны, машачыкъларыны, табачыкъларыны, зейтюн ягъы ичюн къуллангъан эписи савутларынынъ устюне тёшесинлер. 10Къандильни бутюн алетлеринен берабер индже ишленген терилер орьтюсинен къапатсынлар ве седиенинъ устюне къойсунлар.

11Алтын къурбан ерининъ устюне мор юньден япылгъан безни тёшесинлер, устюни индже ишленген терилер орьтюсинен къапатсынлар, сырыкъларыны ерине кечирсинлер. 12Мукъаддес Ерде ибадет этмек ичюн къулланылгъан бутюн шейлерни алсынлар, мор юньден япылгъан безге сарсынлар, индже ишленген терилер орьтюсинен къапатсынлар ве седиенинъ устюне къойсунлар. 13Къурбан ерини кульден темизлесинлер ве мавылы къырмызы юньден япылгъан безнен къапатсынлар. 14Сонъ ибадет этмек ичюн къулланылгъан бутюн алетлерни: комюр табакъларыны, сенеклерни, куречиклерни ве чанакъларны, – къурбан ерининъ эписи алетлерини онынъ устюне къойсунлар, оны индже ишленген терилер орьтюсинен къапатсынлар, сырыкъларыны ерине кечирсинлер.

15+Орду башкъа ерге кочькен вакъытта Харун ве онынъ огъуллары Мукъаддес Ерни ве Мукъаддес Ернинъ эписи алетлерини къапаткъан сонъ, Кехат огъуллары оларны ташымагъа кельсинлер. Лякин Мукъаддес Ерге токъунмасынлар, ёкъса олар ольдюриледжеклер. Корюшюв Чадырынынъ бу къысымларыны Кехат огъуллары ташысынлар.

16+Руханий Харуннынъ огълу Элазар къандиль ичюн зейтюн ягъы, якъыладжакъ къокъулы отлар, эр вакъыттаки ашлыкъ бахшышлары ве ягъламакъ ичюн зейтюн ягъы, бутюн Мескен, бутюн ичиндеки шейлер ве бутюн шейлеринен берабер Мукъаддес Ер ичюн джевапкяр олсун.

17РАББИ Мусагъа ве Харунгъа бойле деди:

18– Кехат сойларынынъ къабилесине левийлилернинъ арасындан ёкъ олмагъа ёл берменъиз. 19Олар сагъ олсунлар ве Энъ Мукъаддес Ерге якъынлашкъанда ольмесинлер деп, бойле япынъыз: Харуннен огъуллары барсынлар ве эр адамгъа озь хызметини ве ташыйджакъ юкюни бильдирсинлер. 20+Олар озьлери, ольмемек ичюн, Мукъаддес Ерни къапаткъанда, онъа якъынлашып бакъмасынлар.

Гершон огъулларынынъ хызмети

21РАББИ Мусагъа бойле деди:

22– Гершон огъулларыны къоранталарына ве сойларына коре сай. 23Корюшюв Чадырында хызмет этмек ичюн, хызметке ляйыкъ олгъан отуздан башлап элли яшынадже адамларнынъ эписини сай.

24+Мына гершонлыларнынъ сойлары япаджакъ ишлер. Олар бойле этип хызмет этсинлер ве юклер ташысынлар: 25Мескеннинъ безлерини, Корюшюв Чадырыны ве орьтюсини, устюне тёшеледжек индже ишленген терилер орьтюсини, Корюшюв Чадырынынъ киришиндеки пердени, 26азбарнынъ безлерини, Мескеннинъ ве къурбан ерининъ чевре-четинде олгъан азбар киришиндеки пердени, йиплерини, оларнынъ бутюн алетлерини, олар ичюн япылгъан эр бир шейни ташысынлар. Бойле этип, хызмет этсинлер. 27Гершон огъулларынынъ бутюн япаджакъ ишлери – юк ташымакъ я да башкъа бир хызмет этмек – Харуннынъ ве огъулларынынъ башлыгъында япылсын. Гершон огъуллары бутюн ташыгъан шейлери ичюн джевапкяр олсунлар. 28Гершонлыларнынъ сойлары Корюшюв Чадырында япаджакъ ишлери ве олар джевапкяр оладжакъ шейлер будыр. Руханий Харуннынъ огълу Итамар оларнынъ башлыгъы олсун.

Мерарий огъулларынынъ хызмети

29Мерарий огъулларыны сойларына ве къоранталарына коре сай. 30Корюшюв Чадырында хызмет этмек ичюн, хызметке ляйыкъ олгъан отуздан башлап элли яшынадже адамларнынъ эписини сай. 31+Корюшюв Чадырында хызмет эткенде, олар булар ичюн джевапкяр олсунлар: Мескеннинъ черчивелери, сырыкълары, диреклери, темеллери, 32азбарнынъ чевре-четиндеки диреклери ве темеллери, къазычыкълары, йиплери ве оларнынъ бутюн алетлери ве хызметте къулланылгъан бутюн шейлер. Ташымагъа керек олгъан шейлернинъ адларыны эр бир адамгъа бильдир. 33Корюшюв Чадырында хызмет эткенде, мерарийлилернинъ сойлары бойле ишлер япсынлар. Руханий Харуннынъ огълу Итамар оларнынъ башлыгъы олсун.

Левийлилер сайылувынынъ нетиджелери

34Муса, Харун ве джемаатнынъ башлыкълары Кехат огъулларыны сойларына ве къоранталарына коре сайдылар. 35Корюшюв Чадырында хызмет этмек ичюн, хызметке ляйыкъ олгъан отуздан башлап элли яшынадже адамларнынъ эписини сайдылар. 36Оларнынъ сойларына коре сайылгъанлар 2 750 адам эди. 37Кехатлыларнынъ сойларында сайылгъанлар, Корюшюв Чадырында хызмет эткенлернинъ эписи булардыр. РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, Муса ве Харун оларны сайдылар.

38Гершон огъуллары сойларына ве къоранталарына коре сайылдылар. 39Корюшюв Чадырында хызмет этмек ичюн, хызметке ляйыкъ олгъан отуздан башлап элли яшынадже адамларнынъ эписини сайдылар. 40Оларнынъ сойларына ве къоранталарына коре сайылгъанлар 2 630 адам эди. 41Гершон огъуллары сойларында сайылгъанлар, Корюшюв Чадырында хызмет эткенлернинъ эписи булардыр. РАББИ буюргъаны киби, Муса ве Харун оларны сайдылар.

42Мерарий огъуллары сойларына ве къоранталарына коре сайылдылар. 43Корюшюв Чадырында хызмет этмек ичюн, хызметке ляйыкъ олгъан отуздан башлап элли яшынадже адамларнынъ эписини сайдылар. 44Оларнынъ сойларына коре сайылгъанлар 3 200 адам эди. 45Мерарий огъуллары сойларында сайылгъанлар булардыр. РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, Муса ве Харун оларны сайдылар.

46Бойледже Муса, Харун ве Исраиль башлыкълары эписи левийлилерни оларнынъ сойларына ве къоранталарына коре сайдылар. 47Корюшюв Чадырында хызмет эткенлернинъ ве юклерни ташыгъанларнынъ эписини, отуздан башлап элли яшынадже бутюн адамларны сайдылар. 48Сайылгъанлар 8 580 адам эди. 49РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, олар сайылдылар ве эр кес япаджакъ ишке ве ташыйджакъ юкке бельгилендилер. РАББИ Мусагъа эмир бергени киби, оларны сайдылар.

5

Ордуны арамлагъан адамлар акъкъында

5^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына буюр, тери хасталыгъына огърагъан, къан ве ирин акъувы олгъанлар я да олю адамгъа токъунып арамлангъан эр кесни ордудан тыш чыкъарсынлар. 3+Акъайларны да, къадынларны да ордудан тыш чыкъарынъыз. Олар озь ордуларыны арамламасынлар, чюнки Мен оларнынъ арасында булунам.

4Исраиль огъуллары ойле де яптылар, оларны ордудан тыш чыкъардылар. РАББИ Мусагъа насыл айткъан олса, Исраиль огъуллары ойле де яптылар.

Къабаат ичюн одеме

5РАББИ Мусагъа бойле деди:

6+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Эгер акъай я да къадын башкъа адамгъа къаршы насылдыр гуна япса, ве шуны япып, РАББИге къаршы гуна япса ве къабаатлы олса, 7+япкъан гунасы ичюн тёвбе этсинлер, кимге къаршы гуна япкъан олса, онъа бутюнлей къайтарсын ве беште бир пайыны къошып, кимге къаршы гуна ишлеген олсалар, онъа берсинлер. 8Эгер шу адамнынъ одемесини алмакъ ичюн якъын догъмушы олмаса, къабаатнынъ одемеси РАББИге багъышлансын ве руханийге берильсин. Бундан гъайры руханийге багъышлав къурбаны берильсин, ве о, адамны онен элялласын. 9Исраиль огъулларынынъ руханийге бахшыш этильген эписи азизликлери онынъ олсунлар. 10Эр кеснинъ айырылгъан бахшышлары руханийнинъ олсунлар, ве руханийге берильген эр шей руханийнинъки олсун.

Куньджюлик акъкъында къанун

11РАББИ Мусагъа бойле деди:

12– Исраиль халкъына бойле айт:

Эгер биревнинъ апайы озь акъайына садыкълыгъыны бозса, 13+башкъа акъай о апайнен ятса ве урлугъыны тёксе, апай исе буны акъайындан гизлиден япса ве бойле этип арамланса, лякин шаат олмаса ве апай гунасында тутулмаса, 14акъайнынъ юрегинде исе апайына къаршы куньджюлик догъса, апайы къабаатлы я да къабаатлы олмагъан алда, онъа къаршы юрегинде куньджюлик догъса, 15+акъай озь апайыны руханийге кетирсин ве апайы ичюн бахшыш оларакъ бир чанакъ[*] арпа унуны берсин, лякин уннынъ устюне зейтюн ягъыны тёкмесин, темиз къокъулы майны да къоймасын, чюнки бу, куньджюлик бахшышы, къабаатны хатырлаткъан бахшыштыр. 16Руханий апайны чагъырып, оны РАББИнинъ огюне къойсун. 17Руханий балчыкъ бардакъкъа азиз сув тёксюн ве, Мескеннинъ полундан топракъ алып, сувгъа къошсун. 18Руханий апайны РАББИнинъ огюне къойсун, сачыны ачсын, къолуна хатырлав бахшышыны, яни куньджюлик бахшышыны берсин. Руханийнинъ къолунда къаргъыш кетиреджек аджджы сув олсун. 19Сонъ руханий апайны ант бермеге меджбур этсин ве бойле десин: «Эгер башкъа бир адам сеннен ятмагъан олса, ве сен акъайынъа олгъан садыкълыгъынъны бозып арамланмагъан олсанъ, къаргъыш кетиреджек бу аджджы сув санъа зарар кетирмесин. 20Лякин акъайынъа садыкълыгъынъны бозып арамлангъан олсанъ ве акъайынъдан гъайры башкъа бир адамнен яткъан олсанъ, 21о заман руханий апайны къаргъыш антыны бермеге меджбур этсин ве апайгъа бойле айтсын: – РАББИ халкъынъ арасында сени къаргъасын. РАББИ сени бош къарын шишик къурсакъ япсын. 22+Къаргъыш кетиреджек бу сув сенинъ ичинъе кирсин ве къурсагъынъны шиширсин, къарынынъны бошатсын».

О заман апай: «Амин, ойле де олсун», – десин.

23Руханий бу еминни бир кягъыткъа язып, оны аджджы сувнен ювсун. 24Сонъ къаргъыш кетиреджек аджджы сувны апайгъа ичирсин, ве къаргъыш кетиреджек шу сув онынъ ичине кирсин ве онъа аджджы дерт берсин. 25Руханий апайнынъ къолундан куньджюлик бахшышыны алсын, оны РАББИнинъ огюнде котерсин ве къурбан ерининъ янына алып кетсин. 26Руханий ашлыкъ бахшышындан хатыра пайы оларакъ бир авуч алсын ве къурбан еринде якъсын, сонъ апайгъа сувны ичирсин. 27Онъа сувны ичирген сонъ, эгер апай озь акъайына садыкълыгъыны бозып арамлангъан олса, къаргъыш кетиреджек аджджы сув ичине киреджек ве аджджы дерт береджек, онынъ къурсагъы шишеджек ве онынъ къарны бошайджакъ. Халкъы арасында бу апай лянет оладжакъ. 28Лякин эгер апай арамланмагъан ве темиз олса, о апай зарар корьмейджек ве бала догъура биледжек.

29Бир апай озь акъайына садыкълыгъыны бозып арамланса, куньджюлик акъкъында къанун будыр. 30Акъайны куньджюлик руху басса ве о, озь апайыны куньлеп башласа, о, апайыны РАББИнинъ огюнде къойсун ве руханий апайгъа бу къанун боюнджа япсын. 31О вакъыт акъай ич бир гунада къабаатлы олмайджакъ, онынъ апайы исе къабааты ичюн джезасыны чексин.

6

Назарейлер ичюн къаиделер

6^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Эгер бир акъай я да апай назарей[*] олмагъа гузель адакъ берсе ве озюни РАББИге багъышласа, 3о, шарапны ве башкъа насылдыр ичкини ичмесин, не шараптан, не де башкъа ичкиден япылгъан сиркени ичмесин, юзюмден япылгъан ич бир ичимликни ичмесин, не тазе, не де къуру юзюм ашамасын. 4Назарейлигининъ бутюн вакътында о адам юзюмнинъ не чегирдегинден, не терисинден япылгъан ич бир шейни ашамасын.

5+Назарейлигининъ бутюн вакътында о адам башыны устранен тыраш этмесин. Озюни РАББИге багъышлагъан куньлер биткендже, о, азиз олсун, башындаки сачларыны осьтюрсин. 6+РАББИ ичюн назарей олмакънынъ бутюн вакътында о, олю беденге якъынлашмасын. 7Бабасы, анасы, агъасы я да къызкъардашы ольгенде, оларгъа токъунмасын ве арамланмасын, чюнки о озю ве башынынъ сачлары Аллагъа багъышлангъандыр. 8Назарейлигининъ бутюн вакътында о, РАББИнинъ азизи олсун.

9Эгер онынъ янында бирев апансыздан ольсе, ве назарей озь назарейлигини ве башынынъ сачларыны арамласа, о, эляллангъан кунюнде озь башыны тыраш этсин, единджи куню сачларыны къыркътырсын. 10+Секизинджи куню о, руханийге, Корюшюв Чадырынынъ кириши янына эки гогерджинни я да эки гогерджин баласыны кетирсин. 11Руханий бирисини гуна ичюн къурбан оларакъ кетирсин, экинджисини исе бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ кетирсин ве бойле этип, олю беденге токъунма гунасындан оны элялласын, о куню башыны да азиз этсин. 12Сонъ назарей озюни ве назарейлиги куньлерини янъыдан РАББИге багъышласын ве бир йыллыкъ къочкъарны къабаат ичюн къурбан оларакъ кетирсин. Эвельки куньлер сайылмайджакъ, чюнки онынъ назарейлиги арамлангъан эди.

13Назарейликнинъ куньлери биткенинен, назарейлер акъкъында бойле къанунны беджеринъиз: назарейни Корюшюв Чадырынынъ кириши янына алып барынъыз. 14+Анда о, РАББИге бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирсин: бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ – бир йыллыкъ къусурсыз къочкъарны, гуналар ичюн къурбан оларакъ – бир йыллыкъ къусурсыз къойны, аманлыкъ къурбаны оларакъ – даа бир къусурсыз къочкъарны, 15+бир сепет энъ яхшы богъдай унундан маясыз пишкен пите: зейтюн ягъынен басылгъан пителерни, пишкен сонъ устьлерине зейтюн ягъы сюртюльген маясыз пителерни, ашлыкъ ве тёкюледжек бахшышларны. 16Руханий буларны РАББИнинъ огюнде кетирсин ве гуналар ичюн къурбан ве бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ чалсын. 17Руханий РАББИге аманлыкъ къурбаны оларакъ къочкъарны чалсын ве маясыз пите сепетини бахшыш оларакъ берсин. Руханий даа ашлыкъ ве тёкюледжек бахшышларны кетирсин. 18Сонъ назарей назарейликте осьтюрген сачларыны Корюшюв Чадырынынъ кириши янында къыркътырсын, назарейликте осьтюрген сачларыны алып, аманлыкъ къурбаны тюбюндеки атешке ташласын. 19+Назарей озь назарейлигинде осьтюрген сачларыны къыркътыргъан сонъ, руханий къочкъарнынъ сувда пишкен курегини, ягънен басылгъан маясыз питени ве устюне ягъ сюртюльген маясыз питени сепеттен алсын ве назарейнинъ къолуна къойсун. 20+Сонъ руханий буларны салландырыладжакъ бахшыш оларакъ РАББИнинъ огюнде саллайджакъ. Бу, руханий ичюн айырылгъан азизликтир. Къочкъарнынъ салландыраджакъ кокреги ве котериледжек аягъы онынъкидир. Бундан сонъ назарей шарапны ичмек мумкюн.

21Назарей озь адагъына коре назарейлиги ичюн РАББИге берген бахшышлар акъкъындаки къанун будыр. Бундан зияде бермеге элинден кельсе, башкъа бахшышлар кетирмек мумкюн. Назарейлик къануны боюнджа берген адагъыны беджерсинлер.

Руханийлернинъ багъышлавы

22РАББИ Мусагъа бойле деди:

23+– Харунгъа ве онынъ огъулларына бойле айт:

Исраиль огъулларына яхшылыкъ тиленъиз, оларгъа бойле айтынъыз:

24+«РАББИ санъа эйилик япсын ве сени къорчаласын!

25+РАББИнинъ ачыкъ юзю сизни корьсюн ве санъа мераметли олсун!

26РАББИ юзюни санъа чевирсин ве тынчлыкъ-аманлыкъ берсин!»

27Бойле этип, олар Исраиль огъулларына Меним Адымны чагъырсынлар, ве Мен оларгъа яхшылыкъ япаджагъым.

7

Башлыкъларнынъ бахшышлары

7^1+О куню Муса Мескеннинъ тикленмесини битирди ве оны ягълады. Сонъ о, Мескенни ве онынъ эписи алетлерини, къурбан ерини ве онынъ бутюн алетлерини азиз этти. О, эписи шейлерини ягълады ве азиз этти. 2Сонъ Исраиль башлыкълары, къоранта башлары, эсаплав ичюн джевапкяр олгъан къабиле башлыкълары кельдилер 3ве РАББИнинъ огюне озь бахшышларыны – устю къапалы алты араба ве он эки бугъаны кетирдилер. Эр эки башлыкътан бирер араба ве эр башлыкътан бирер бугъа эди. Олар бу бахшышларны Мескеннинъ огюне кетирдилер.

4Сонъ РАББИ Мусагъа бойле деди:

5– Буларны ал да, Корюшюв Чадырындаки хызметлерде къуллан. Буларны левийлилерге, япаджакъ хызметлерине коре, бер.

6Муса арабаларны ве бугъаларны алды ве оларны левийлилерге берди: 7+хызметлерине коре, Гершон огъулларына эки арабаны ве дёрт бугъаны, 8+хызметлерине коре, Мерарий огъулларына дёрт арабаны ве секиз бугъаны берди. Руханий Харуннынъ огълу Итамар оларнынъ башлыгъы эди. 9+Кехат огъулларына исе бир шей бермеди, чюнки оларнынъ иши – Мукъаддес Ерни омузларында ташымакътыр.

10Къурбан ери ягълангъан куню, оны багъышламакъ ичюн, башлыкълар озь къурбанларыны ве бахшышларыны къурбан ерининъ огюне кетирдилер.

11РАББИ Мусагъа бойле деди:

– Къурбан ерини багъышламакъ ичюн, эр кунь бирер башлыкъ озь къурбанларыны ве бахшышларыны кетирсин.

12+Биринджи куню Ехуда къабилесинден Амминадавнынъ огълу Нахшон озь бахшышларыны кетирди. 13Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм[*] агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 14+къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм[*] агъырлыгъында бир алтын пиала; 15+бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 16+гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 17+аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Амминадавнынъ огълу Нахшон бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

18+Экинджи куню Йиссакъар къабилесинден Цуарнынъ огълу Нетанэл озь бахшышларыны кетирди. 19Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 20къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 21бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 22гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 23аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Цуарнынъ огълу Нетанэл бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

24+Учюнджи куню Зевулун огъулларынынъ башлыгъы, Хелоннынъ огълу Элиав озь бахшышларыны кетирди. 25Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 26къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 27бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 28гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 29аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Хелоннынъ огълу Элиав бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

30+Дёртюнджи куню Рубен огъулларынынъ башлыгъы, Шедеурнынъ огълу Элицур озь бахшышларыны кетирди. 31Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 32къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 33бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 34гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 35аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Шедеурнынъ огълу Элицур бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

36+Бешинджи куню Шимеон огъулларынынъ башлыгъы, Цуришаддайнынъ огълу Шелумиэл озь бахшышларыны кетирди. 37Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 38къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 39бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 40гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 41аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Цуришаддайнынъ огълу Шелумиэл бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

42+Алтынджы куню Гъад огъулларынынъ башлыгъы, Деуэлнинъ огълу Эльясаф озь бахшышларыны кетирди. 43Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 44къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 45бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 46гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 47аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Деуэлнинъ огълу Эльясаф бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

48+Единджи куню Эфраим огъулларынынъ башлыгъы, Аммихуднынъ огълу Элишама озь бахшышларыны кетирди. 49Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 50къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 51бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 52гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 53аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Аммихуднынъ огълу Элишама бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

54+Секизинджи куню Менашше огъулларынынъ башлыгъы, Педацурнынъ огълу Гъамалиэл озь бахшышларыны кетирди. 55Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 56къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 57бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 58гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 59аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Педацурнынъ огълу Гъамалиэл бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

60+Докъузынджы куню Биньямин огъулларынынъ башлыгъы, Гидонийнинъ огълу Авидан озь бахшышларыны кетирди. 61Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 62къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 63бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 64гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 65аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Гидонийнинъ огълу Авидан бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

66+Онунджы куню Дан огъулларынынъ башлыгъы, Аммишаддайнынъ огълу Ахиэзер озь бахшышларыны кетирди. 67Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 68къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 69бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 70гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 71аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Аммишаддайнынъ огълу Ахиэзер бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

72+Он биринджи куню Ашер огъулларынынъ башлыгъы, Окъраннынъ огълу Пагиэл озь бахшышларыны кетирди. 73Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 74къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 75бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 76гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 77аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Окъраннынъ огълу Пагиэл бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

78+Он экинджи куню Нафталий огъулларынынъ башлыгъы, Энаннынъ огълу Ахира озь бахшышларыны кетирди. 79Онынъ бахшышлары булардыр: 1 300 грамм агъырлыгъында бир кумюш чанакъ, 700 грамм агъырлыгъында бир буюк кумюш къаде (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; ашлыкъ бахшышы ичюн, оларнынъ экиси де зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуна толу эдилер); 80къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында бир алтын пиала; 81бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ къозу; 82гуналар ичюн къурбан оларакъ бир улакъ; 83аманлыкъ къурбаны оларакъ эки бугъа, беш къочкъар, беш теке, беш баш бир йыллыкъ къозу. Энаннынъ огълу Ахира бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирди.

84Къурбан ери ягълангъан куню, оны багъышламакъ ичюн, Исраиль башлыкъларынынъ бахшышлары булардыр: 12 кумюш чанакъ, 12 кумюш къаде, 12 алтын пиала 85(эр кумюш чанакънынъ агъырлыгъы – 1 300 грамм, эр къаденинъ агъырлыгъы – 700 грамм; эписи оларакъ кумюш шейлернинъ агъырлыгъы – 24 кило[*]; оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди); 86къокъулы отлардан япылгъан якъыладжакъ ягъгъа толу олгъан 100 грамм агъырлыгъында алтын пиалалар – 12 дане (оларнынъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде эди; эписи оларакъ алтын пиалаларнынъ агъырлыгъы 1 200 грамм[*] эди); 87бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ 12 бузав, 12 къочкъар ве 12 баш бир йыллыкъ къозу ве оларнен берабер ашлыкъ бахшышлары; гуналар ичюн къурбан оларакъ 12 баш улакъ; 88аманлыкъ къурбаны оларакъ 24 бугъа, 60 къочкъар, 60 теке, 60 баш бир йыллыкъ къозу. Къурбан ери ягълангъан сонъ, оны багъышламакъ ичюн, бойле къурбанларны ве бахшышларны кетирдилер.

89+Муса РАББИнен лакъырды этмек ичюн Корюшюв Чадырына киргенде, о, Шаатлыкъ Сандыгъынынъ къапагъындан, эки Керувнынъ арасында олгъан Мерамет Еринден чыкъкъан сесни эшите эди. Сес Мусанен, Муса исе сеснен лакъырды эте эди.

8

Лампатларнынъ ерлешюви

8^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Харунгъа айт ки, о, лампатларны якъкъанда, къандильнинъ огюнде еди лампат янмагъа борджлу.

3Харун ойле де япты. РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, о, къандильнинъ огюнде еди лампатны якъты. 4Къандиль бойле япылгъан эди: темелинден башлап чечеклерине къадар о, алтындан дёгюльген эди. РАББИ Мусагъа насыл косьтерген олса, о, къандильни маденден ойле де дёгди.

Левийлилернинъ элялланувы ве багъышланувы

5РАББИ Мусагъа бойле деди:

6– Исраиль огъулларынынъ арасындан левийлилерни айырып, оларны элялла. 7+Оларны элялламакъ ичюн, шуны яп: оларгъа темизлейджек сувны септир, олар беденлериндеки бутюн сачларны тыраш этсин ве урбаларыны ювсунлар. Бойле этип, олар элял оладжакъ. 8+Сонъ олар бир бузавны ве онен берабер ашлыкъ бахшышыны – зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуны – алсынлар. Гуналар ичюн къурбан оларакъ башкъа бир бузавны ал. 9Левийлилерни Корюшюв Чадыры огюне кетир ве бутюн Исраиль огъулларынынъ джемаатыны топла. 10Левийлилерни РАББИнинъ огюне къой, ве Исраиль огъуллары къолларыны устьлерине къойсунлар. 11Харун исраиллилернинъ адындан левийлилерни РАББИге салландырыладжакъ бахшыш оларакъ багъышласын, ве о вакъыт левийлилер РАББИге хызмет этмеге азыр оладжакълар.

12Левийлилер озь къолларыны бузавларнынъ башларына къойсунлар, ве сен левийлилер ичюн одеме этмеге, бир бузавны гуналар ичюн къурбан оларакъ чал, экинджисини исе РАББИге бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ чал. 13Левийлилерни Харуннынъ ве онынъ огъулларынынъ огюнде къой ве оларны РАББИге салландырыладжакъ бахшыш оларакъ багъышла. 14+Бойле этип, левийлилерни Исраиль огъулларындан айыр, ве левийлилер Менимки оладжакълар.

15Сен оларны эляллагъан ве салландырыладжакъ бахшыш оларакъ багъышлагъан сонъ, левийлилер Корюшюв Чадырында хызмет этмеге башласынлар. 16+Исраиллилернинъ арасындан олар бутюнлей Манъа багъышлангъанлар. Биринджи догъгъанларынынъ, Исраиль къадынлары догъгъан биринджи огълан балаларынынъ ерине Мен оларны Озюме алдым. 17Исраиль огъулларында биринджи догъгъан бала я да айван Менимдир. Мысыр топрагъында биринджи догъгъанларны ёкъ эткен куню Мен оларны Озюме айырып азиз эттим 18ве Исраиль огъулларында биринджи догъгъан огълан балаларынынъ ерине левийлилерни алдым. 19+Сонъ Исраиль огъулларынынъ арасындан Мен левийлилерни Харунгъа ве онынъ огъулларына бутюнлей бердим, олар Исраиль огъуллары ерине Корюшюв Чадырында хызмет этсинлер ве Исраиль огъуллары ичюн одеме этсинлер. О вакъыт, Исраиль огъуллары Мукъаддес Ерге якъынлашкъанда, оларнынъ башларына беля тюшмейджек.

20Муса, Харун ве Исраиль огъулларынынъ бутюн джемааты левийлилер акъкъында айтылгъанны яптылар. РАББИ Мусагъа левийлилер акъкъында буюргъаны киби, Исраиль огъуллары ойле де яптылар. 21Левийлилер озьлерини гуналарындан темизледилер ве урбаларыны ювдылар. Сонъ Харун оларны салландырыладжакъ бахшыш оларакъ РАББИге багъышлады ве, оларны элялламакъ ичюн, Харун олар ичюн одеме этти. 22Бундан сонъ левийлилер Харуннынъ ве огъулларынынъ башлыгъында озь хызметлерини япмагъа Корюшюв Чадырына кирдилер. РАББИ Мусагъа левийлилер акъкъында буюргъаны киби, олар ойле де яптылар.

23РАББИ Мусагъа бойле деди:

24+– Левийлилер акъкъында къанун будыр:

Йигирми беш яшындаки ве ондан зияде олгъанлар Корюшюв Чадырында озь ишлерини япып, хызмет этсинлер. 25Лякин элли яшыны толдургъан сонъ, озь ишлерини ве хызметини битирсинлер ве бир даа чалышмасынлар. 26О заман олар Корюшюв Чадыры ичюн джевапкяр олгъан агъа-къардашларына ярдым этсинлер, лякин озьлери хызмет этмесинлер. Ишлерине бакъкъанда, левийлилернен бойле яп.

9

Экинджи Песах

9^1Исраиллилер Мысыр топрагъындан чыкъкъан сонъ, экинджи йылнынъ биринджи айында РАББИ Синай сахрасында Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъуллары вакъты-саатинде Песах Байрамыны япсынлар. 3Бу айнынъ 14-юнджи куню акъшамы Песах Байрамыны вакъты-саатинде япынъыз, бутюн низамнамелери ве къарарлары боюнджа оны япынъыз.

4Муса Исраиль огъулларына Песах Байрамыны япмагъа буюрды. 5Ве олар Синай сахрасында биринджи айнынъ 14-юнджи куню акъшамы Песах Байрамыны яптылар. РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, Исраиль огъуллары эр бир шейни яптылар.

6+Оларнынъ арасында олюге токъунгъанларындан арам сайылгъан базы адамлар бар эдилер. Олар о куню Песахны япып оламадылар. Айны куню шу адамлар Мусанен Харунгъа кельдилер 7ве оларгъа бойле дедилер:

– Олюге токъунгъанларымыз ичюн арам олсакъ да, не ичюн бизге башкъа Исраиль огъулларынен берабер вакъты-саатинде РАББИге бахшышларымызны бермеге мумкюн дегиль?

8Муса:

– Бекленъиз, РАББИ сизнен не япмагъа буюраджагъыны динълейим, – деди.

9РАББИ Мусагъа бойле деди:

10– Исраиль огъулларына бойле айт:

Эгер сизлер я да эвлятларынъыз олюге токъунгъаны ичюн арамлансанъыз, я да узакъ бир ёлджулыкъта олсанъыз, эр биринъиз РАББИ ичюн Песах Байрамыны япынъыз. 11+Экинджи айнынъ 14-юнджи куню акъшамы Байрамны япынъыз ве Песах ашыны маясыз пишкен пителернен ве аджджы отларнен берабер ашанъыз. 12+Песах айванындан бир шей сабагъадже къалдырманъыз, кемиклерини къырманъыз. Песах бутюн низамнамелер боюнджа япылсын. 13Лякин элял сайылгъан ве ёлджулыкъта олмагъан бирев Песахны япмаса, о адам халкъынынъ арасындан ёкъ этильсин, чюнки о, вакъты-саатинде РАББИге бахшыш кетирмеди. Шу адам гуна къазанаджакъ.

14+Аранъызда яшагъан бир ябанджы РАББИ ичюн Песах Байрамыны низамнамелерге ве къарарларгъа коре япмагъа истесе, оны япсын. Сизде эр бир адам ичюн – эм ябанджы, эм исраилли ичюн – айны бир низамнаме олсун.

Ёл косьтерген булут

15+Мескен къурулгъан куню, Мескенни, Шаатлыкъ Чадырыны бир булут къаплап алды. Акъшамдан сабагъа къадар Мескен устюнде атешке ошагъан шей корюне эди. 16Бу эр вакъыт бойле эди. Куньдюз Мескенни булут къаплай эди, гедже исе атешке ошагъан шей корюне эди. 17+Чадырнынъ тёпесинден булут котерильген сайын, Исраиль огъуллары ёлгъа чыкъа эдилер. Булут токътагъан ерде Исраиль огъуллары токътап, ордусыны къура эдилер. 18Исраиль огъуллары РАББИнинъ буюргъанына коре ёлгъа чыкъа эдилер ве РАББИнинъ эмирине коре токътап, ордусыны къура эдилер. Булут Мескеннинъ тёпесинде тургъан бутюн вакъыт девамында олар ордусында тура эдилер. 19Булут Мескеннинъ устюнде девамлы вакъыт тургъанда, Исраиль огъуллары РАББИнинъ буюргъаныны динълей эдилер ве ёлгъа чыкъмай эдилер. 20Базыда булут Мескеннинъ устюнде аз вакъыт девамында тура эди. Исраиллилер РАББИнинъ буюргъанына коре токътап, ордусыны къура эдилер ве РАББИнинъ буюргъанына коре ёлгъа чыкъа эдилер. 21Базыда булут тек акъшамдан сабагъадже турып, саба Мескеннинъ устюнден котериле эди, о вакъыт халкъ да ёлгъа чыкъа эди. Кимерде булут эм куньдюз, эм гедже еринден къыбырдамай эди. Булут котерильгенде, олар да ёлгъа чыкъа эдилер. 22Булут Мескеннинъ устюнде эки кунь, бир ай я да даа чокъ вакъыт девамында токътап турса, Исраиль огъуллары ордусында токътап, ёлгъа чыкъмай эдилер. Лякин булут котерильгенинен, олар ёлгъа чыкъа эдилер. 23РАББИнинъ буюргъанына коре халкъ токътай эди ве РАББИнинъ буюргъанына коре ёлгъа чыкъа эди. РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, олар РАББИнинъ буюргъанларыны беджере эдилер.

10

Кумюш боразанлар

10^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Озюнъе дёгюльген кумюштен эки боразанны яп. Джемаатны чагъыргъанда ве оларны ёлгъа чыкъаргъанда, боразанларны чал. 3+Олар экиси чалынгъанда, бутюн джемаат санъа, Корюшюв Чадырынынъ киришине топлансын. 4Тек бири чалынгъанда, янынъа башлыкълар – Исраильнинъ бинъбашылары – топлансынлар. 5+Телюке сигналы чалынгъанда, шаркъ тарафында ерлешкен ордулар ёлгъа чыкъсынлар. 6+Экинджи кере телюке сигналы чалынгъанда, дженюп тарафында ерлешкен ордулар ёлгъа чыкъсынлар. Олар ёлгъа чыкъаяткъан вакъытта боразанда телюке сигналыны чалсынлар. 7Джемаатны топламакъ керек вакътында боразанны чалынъыз, амма телюке сигналыны чалманъыз.

8+Боразанларны Харуннынъ огъуллары, руханийлер чалсынлар. Шу, сизлер ве эвлятларынъыз ичюн эбедий низамнаме олсун. 9+Сизге уджюм эткен душмангъа къаршы топрагъынъызда дженк этмек ичюн чыкъкъанда, боразанларда телюке сигналыны чалынъыз. О заман Алланъыз олгъан РАББИ сизни акъылгъа кетирир ве сизни душманларынъыздан къуртарыр. 10+Къуванчлы куньлеринъизде, бельгиленген байрамларынъызда, янъы ай догъгъан куньлеринде, бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны ве аманлыкъ къурбанларыны чалып кетиргенинъизде, боразанлар чалынъыз, ве Алланъыз сизни акъылында тутаджакъ. Мен – Алланъыз олгъан РАББИдирим.

Исраиллилер юрюшининъ тертиби

11Экинджи йылнынъ экинджи айында, 20-нджи куню Шаатлыкъ Мескенининъ устюндеки булут котерильди. 12+Исраиль огъуллары Синай сахрасындан озь ордуларынен ёлгъа чыкътылар. Булут Паран сахрасында токътады. 13РАББИ Мусанен буюргъанына коре олар биринджи кере ёлгъа чыкътылар.

14+Биринджи Ехуда огъулларынынъ ордусы озь байрагъы тюбюнде болюклерине коре ёлгъа чыкъты. Амминадавнынъ огълу Нахшон оларнынъ орду башлыгъы эди. 15Цуарнынъ огълу Нетанэл – Йиссакъар къабилесининъ орду башы, 16Хелоннынъ огълу Элиав – Зевулун къабилесининъ орду башы. 17+Мескен къысымларгъа айырылды, ве Гершон огъуллары Мерарий огъулларынен берабер Мескенни ташып, ёлгъа чыкътылар.

18+Сонъ Рубен ордусы озь байрагъы тюбюнде болюклерине коре ёлгъа чыкъты. Шедеурнынъ огълу Элицур оларнынъ орду башлыгъы эди. 19Цуришаддайнынъ огълу Шелумиэл – Шимеон къабилесининъ орду башы, 20Деуэлнинъ огълу Эльясаф – Гъад къабилесининъ орду башы. 21+Сонъ Кехат огъуллары Мукъаддес Ерни алып, ёлгъа чыкътылар. Олар кельмезден эвель, Мескен къоюлмакъ керек эди.

22+Сонъ Эфраим огъулларынынъ ордусы озь байрагъы тюбюнде болюклерине коре ёлгъа чыкъты. Аммихуднынъ огълу Элишама оларнынъ орду башлыгъы эди. 23Педацурнынъ огълу Гъамалиэл – Менашше къабилесининъ орду башы, 24Гидонийнинъ огълу Авидан – Биньямин къабилесининъ орду башы.

25+Эписи ордулардан сонъ Дан огъулларынынъ ордусы озь байрагъы тюбюнде болюклерине коре ёлгъа чыкъты. Аммишаддайнынъ огълу Ахиэзер оларнынъ орду башлыгъы эди. 26Окъраннынъ огълу Пагиэл – Ашер къабилесининъ орду башы, 27Энаннынъ огълу Ахира – Нафталий къабилесининъ орду башы. 28Будыр Исраиль огъулларынынъ ордуларына коре юрюшининъ тертиби. Бойле этип, олар ёлгъа чыкътылар.

29+Муса мидьянлы Реуэлнинъ огълу Ховавгъа (Реуэл Мусанынъ къайнатасы эди) бойле деди:

– РАББИ бизге бермеге сёз берген ерге ёлгъа чыкъамыз. Бизнен юр, санъа бизнен яхшы олур. РАББИ Исраильге яхшылыкъ япаджагъына сёз берди.

30Ховав исе бойле джевап къайтарды:

– Ёкъ, бармайджагъым. Мен озь топрагъыма ве озь сой-сопларыма къайтаджагъым.

31– Ялварам, бизни ташлама, – деди Муса. – Сахрада ордунен ерлешеджек ерлеримизни билесинъ. Бизге ёлны косьтереджексинъ. 32+Эгер сен бизнен барсанъ, РАББИнинъ бизге япаджакъ яхшылыгъыны биз санъа япармыз.

Исраиль халкъынынъ ёлгъа чыкъувы

33Сонъ, ерлешеджек ерни сайламакъ ичюн, олар РАББИнинъ дагъындан учь куньлюк ёлгъа чыкътылар. РАББИнинъ Васиет Сандыгъы учь кунь девамында оглеринде кете эди. 34+Олар ордудан ёлгъа чыкъкъанда, куньдюз оларнынъ устьлеринде РАББИнинъ булуты тура эди.

35+Ёлгъа чыкъып, Сандыкъны котергенлерде, Муса бойле дей эди: «Я РАББИ, тур! Душманларынъ дагъылсын, Сени кореджек козю олмагъанлар огюнъден къачсын!» 36Токътап, Сандыкъны ерлештиргенлерде, Муса бойле дей эди: «Я РАББИ, Исраильнинъ бинълерине ве он бинълерине къайт!»

11

Таверада алевленген Раббининъ атеши

11^1+Сонъ халкъ Аллагъа къаршы сес котерип, шикяет эткен халкъкъа чевирильди. РАББИ буны эшиткенинен, пек ачувланды, ве оларда РАББИнинъ атеши туташып, ордунынъ кенарларыны якъып ёкъ этти. 2+Халкъ Мусаны чагъырып ярдым сорады. Муса РАББИге дува этти, ве атеш ятышты. 3Оларда РАББИнинъ атеши туташкъаны ичюн, о ерге Тавера[*] деген ад берильди.

Етмиш акъсакъал

4+Араларындаки ярамай адамлар озь истеклерини анълатып башладылар, Исраиль огъуллары да оларнен берабер агълап башладылар ве бойле айтып отура эдилер: «Ах, бизге этни ким береджек? 5Мысырда бедава ашагъан балыкъны акъылымызда тутамыз, хыярлар, къавунлар, ешиль согъан, согъан ве сарымсакъ аля даа акъылымызда. 6+Шимди джанымыз тарсыкъа, бир шей ёкъ, бу маннадан гъайры бир шей корьмеймиз».

7Манна кориандр урлугъына ошай эди, корюниши бедолах[*] киби эди. 8+Халкъ долашып, оны топлай ве къол дегирменде чеке я да аванда эзе, къазанларда пишире ве ондан пите япа эди. Леззети зейтюн ягъынен пишкен отьмекке ошай эди. 9Геджесинен ордугъа чыкъ тюшкенде, манна да тюше эди.

10Муса халкънынъ озь сойларында, чадырларынынъ къапулары янында агълагъаныны эшитти. РАББИ бунъа пек ачувланды, Муса да шуны пек бегенмеди.

11Муса РАББИге:

– Не ичюн Сен къулунъны къыйнайсынъ? Не ичюн мен Сенинъ козюнъде мерамет тапамадым да, Сен манъа бутюн халкънынъ агъырлыгъыны юклединъ? 12Бутюн бу халкъны къурсагъымда ташыдыммы, мен оны догъурдыммы? Дая баланы къучакъта ташыгъаны киби, деделерине бермеге емин эткен топрагъынъа мен оларны ташыгъанымны Сен не ичюн истейсинъ? 13Бутюн бу халкъкъа береджек этни къайдан алайым? Меним огюмде: «Бизге ашамакъ ичюн эт бер», – деп агълайлар. 14+Бутюн бу халкъны ташымагъа бир озюмнинъ такъатым ёкъ, мен ичюн бу артыкъ агъырдыр. 15+Манъа буны япмагъа истесенъ, – эгер козюнъде мерамет къазангъан олсам, – мени ольдюр, башыма тюшкен беляларны корьмейим, – деди.

16+РАББИ Мусагъа бойле деди:

– Исраиль акъсакъалларындан 70 акъайны, сен бильген акъсакъалларны ве башлыкъларны топла. Оларны Корюшюв Чадыры янына кетир, ве анда сеннен берабер турсунлар. 17+Мен энеджегим ве анда сеннен лакъырды этеджегим. Сенинъ устюнъдеки Рухтан алып, оларгъа береджегим. Сонъ олар халкънынъ юкюни сеннен берабер ташыйджакълар, сен бир озюнъ шу агъырлыкъны бир даа ташымайджакъсынъ. 18+Халкъкъа исе бойле айт: «Ярынгъа озьлеринъизни элялланъыз, ве эт ашайджакъсынъыз. РАББИ сизинъ: “Бизге этни ким береджек? Ах, Мысырда бизге не де яхшы эди!” – деп агълагъанынъызны эшитти ве сизге ашамакъ ичюн эт береджек. 19Лякин оны ялынъыз бир кунь, эки кунь, беш, он я да йигирми кунь ашамайджакъсынъыз, 20бир ай боюнджа, о, бурнунъыздан чыкъып козюнъиз корип оламагъандже ашайджакъсынъыз. Чюнки аранъызда олгъан РАББИден вазгечтинъиз ве Онынъ огюнде: “Неге керек эди бизге Мысырдан чыкъып кетмеге?” – деп агъладынъыз».

21+Муса бойле деди:

– Меним халкъымнынъ арасында 600 000 джаяв юрген акъай бардыр, Сен исе: «Мен оларгъа эт берерим де, олар оны бир ай девамында ашарлар», – дейсинъ. 22Олар ичюн къой-эчкилер ве туварлар союлса, олар тоярмы? Денъиздеки бутюн балыкъ тутулса, олар тоярмы?

23+РАББИ Мусагъа:

– Меним къудретим сынъырлымы, аджеба? Санъа айткъанларым ерине келип-кельмейджегини шимди кореджексинъ, – деди.

24Муса тышарыгъа чыкъып, халкъкъа РАББИнинъ сёзлерини бильдирди. Халкънынъ акъсакъалларындан 70 акъай сайлады ве оларны Корюшюв Чадырынынъ чевресине ерлештирди. 25Сонъ РАББИ булутнынъ ичинде энди ве Мусанен лакъырды этти. Мусанынъ устюндеки Рухтан алып, 70 акъсакъалгъа берди. Рух оларнынъ устюне энгенде, олар пейгъамберлик этип башладылар, амма ондан сонъ пейгъамберлик этмедилер.

26Эки акъай ордуда къалгъан эди, бирисининъ ады Элдад, экинджисининъ ады Медад. Оларгъа да Рух энди, ве олар ордуда пейгъамберлик эттилер. Олар джедвельде язылгъан эдилер, лякин Чадыргъа кетмеген эдилер. 27Бир яш огълан чапып кельди ве Мусагъа:

– Элдад ве Медад ордуда пейгъамберлик этелер, – деген хабер кетирди.

28Муса сайлап алгъан ярдымджыларындан бири Нуннынъ огълу Ехошуа:

– Муса-эфендим, оларгъа буны япмагъа ёл берме! – деди.

29Лякин Муса онъа бойле джевап къайтарды:

– Сен меним адымдан куньлейсинъми? РАББИнинъ бутюн халкъы пейгъамбер оладжагъыны ве РАББИ оларгъа Озь Рухуны береджегини истер эдим!

30Сонъ Муса ве Исраиль акъсакъаллары ордугъа къайттылар.

Боденелер ве пек яман хасталыкъ

31+Сонъра РАББИ ель котерди. Ель денъизден боденелерни кетирди ве оларны ордунынъ чевре-четинде, эр тарафындан бир куньлюк ёл къадар узакълыкъта, ерден бир метр[*] юксеклигинде ташлады. 32Халкъ котерилип, бутюн кунь, бутюн гедже ве бутюн эртеси куню боденелерни джыя эди. Энъ аз джыйгъан сойлары элли чувалдан[*] зияде джыйды. Боденелерни озьлери ичюн ордунынъ чевре-четине тёшедилер. 33Эт даа халкънынъ тишлеринде олып чайналмагъан вакъытта, РАББИнинъ ачувы халкъкъа тюшти, ве РАББИ халкъны пек яман хасталыкънен урды. 34Анда башкъа ашны истеген халкъны джыйгъанлары ичюн, бу ерге Киврот-Хаттаава[*] ады берильди.

35+Халкъ Киврот-Хаттаавадан Хацероткъа ёл алды ве Хацеротта токътады.

12

Мерьемнинъ джезасы

12^1Муса хушлу бир апайгъа эвленген эди. Мерьем ве Харун Мусаны онынъ хушлу апайы ичюн сёге башладылар 2ве:

– РАББИ ялынъыз Мусанен лакъырды эттими? О бизлерге де айтмадымы ёкъса? – дедилер. РАББИ буны эшитти.

3Муса ер юзюнде яшагъан адамлардан энъ юваш адам эди.

4РАББИ апансыздан Мусагъа, Харунгъа ве Мерьемге бойле деди:

– Сиз, учевинъиз, Корюшюв Чадырына келинъиз.

Учеви кельдилер. 5РАББИ булут дирегинде энди, Чадырнынъ кириши янында турды ве Харуннен Мерьемни чагъырды. Экиси якъынлаштылар.

6+РАББИ оларгъа бойле деди:

– Сёзлериме къулакъ асынъыз: аранъызда бир пейгъамбер олгъанда, Мен, РАББИ, онъа руяда корюнем, тюшюнде онен лакъырды этем. 7+Амма къулум Муса ойле дегильдир, о, бутюн эвимде ишанчлыдыр. 8+Мен онен юзьме-юзь лакъырды этем, кинаенен дегиль, ачыкъ сёзлернен онен лаф этем. О, РАББИнинъ сыфатыны коре. Насыл олды да, сизлер къулум Мусаны сёгмектен къоркъмадынъыз?

9РАББИ оларгъа пек ачувлангъаны ичюн, андан кетти. 10+Булут да Чадырдан узакълашты. Апансыздан Мерьем тери хасталыгъына огърады, къар киби бем-беяз олды. Харун Мерьемге бакъты ве онынъ тери хасталыгъына огърагъаныны корьди.

11Харун Мусагъа:

– Эфендим, ялварам! Ахмакъча озюмизни туттыкъ, гуна къазандыкъ! – деди. – Амма бизни гунамыз ичюн джезалама. 12Мерьем олю киби олмасын, анасынынъ къурсагъындан чыкъкъан, тенининъ ярысы гъайып олгъан балагъа ошамасын.

13Муса къычырып, РАББИден ярдым сорады:

– Эй, Алла! Ялварам, тедавийле оны!

14+РАББИ Мусагъа:

– Эгер бабасы онынъ бетине тюкюрген олса, о, еди кунь девамында масхаралыкъта олмаз эдими? Еди кунь девамында оны ордудан тышарыда къапатынъыз, сонъ арткъа къайтсын, – деди.

15Бойлеликнен, Мерьем еди кунь девамында ордудан тышарыда къапатылды. Мерьем ордугъа къайтмагъандже, халкъ ёлгъа чыкъмады.

13

Джасуслар

13^1+Бундан сонъ халкъ Хацероттан ёлгъа чыкъты ве Паран сахрасында токътады.

2РАББИ Мусагъа бойле деди:

3+– Ханаан топрагъыны бакъмагъа бир къач адамны ёлла. Мен бу топракъны Исраиль огъулларына берем. Баба-деделеринъизнинъ къабилелеринден бирер адам ёлла. Олар озь къабилелеринде башлыкъ олмалылар.

4+РАББИ буюргъаны киби, Муса оларны Паран сахрасындан ёллады. Оларнынъ эписи Исраиль огъулларында башлыкълар эдилер. 5Оларнынъ адлары будыр: Рубен къабилесинден – Закъкъурнынъ огълу Шаммуа, 6Шимеон къабилесинден – Хорийнинъ огълу Шафат, 7+Ехуда къабилесинден – Ефунненинъ огълу Къалев, 8Йиссакъар къабилесинден – Юсуфнынъ огълу Игъал, 9Эфраим къабилесинден – Нуннынъ огълу Хошеа, 10Биньямин къабилесинден – Рафунынъ огълу Палтий, 11Зевулун къабилесинден – Содийнинъ огълу Гъаддиэл, 12Юсуф къабилесинден, Менашшеден – Сусийнинъ огълу Гъаддий, 13Дан къабилесинден – Гемаллийнинъ огълу Аммиэл, 14Ашер къабилесинден – Микъаэлнинъ огълу Сетур, 15Нафталий къабилесинден – Вофсийнинъ огълу Нахбий, 16Гъад къабилесинден – Макийнинъ огълу Геуэл.

17+Топракъны бакъмакъ ичюн Мусанынъ ёллагъан адамлары булар эди. Муса Нуннынъ огълу Хошеагъа Ехошуа адыны берди.

18Муса оларны Ханаан топрагъыны бакъып чыкъмагъа ёллагъанынен, оларгъа бойле деди:

– Негевге барып, дагълы топракъкъа чыкъынъыз. 19Бу топракъны бакъынъыз. Топракъ насыл? Анда яшагъан халкъ насыл? Олар кучьлюми, зайыфмы, аз сайылымы, чокъ сайылымы? 20Халкъ яшагъан топракълары яхшымы, яманмы, яшагъан шеэрлери насыл? Чадырларда яшайлармы я да пекитильген ерлердеми? 21Шу топракъ насыл? Берекетлими, ёкъмы? Анда тереклер осеми, ёкъмы? Джесюр олунъыз, о топракънынъ берекетинден алынъыз.

(О вакъыт юзюм пишип башлагъан вакъты эди.)

22Адамлар ёлгъа чыкъты ве, Цин сахрасындан башлап, Хамат янындаки Реховгъадже топракъны огренип чыкътылар. 23+Негевге бардылар ве Хеврон шеэрине барып чыкътылар. Анда Анакъ эвлятлары Ахиман, Шешай ве Талмай яшай эдилер. Хеврон шеэри Мысырдаки Цоан шеэринден еди йыл огюне къурулгъан эди. 24+Сонъ олар Эшкъол вадийине келип чыкътылар. Анда бир салкъым юзюми олгъан юзюм пытагъыны кесип алдылар да, адамлардан экиси шу пытакъны бир таякъта ташыдылар. Олар даа нар ве инджир алып кеттилер. 25Шу ерге Исраиль огъуллары «Эшкъол[*] вадийи» адыны бердилер, чюнки анда бир салкъым юзюмни кесип алдылар.

26Къыркъ куньден сонъ, топракъны бакъып чыкъкъан сонъ, артларына къайттылар. 27Паран сахрасындаки Къадеш шеэрине, Мусанен Харунгъа ве Исраиль джемаатынынъ янына кельдилер. Оларгъа ве бутюн джемааткъа топракъ акъкъында хабер кетирдилер ве о топракънынъ мейваларыны косьтердилер. 28Мусагъа бойле дедилер:

– Сен бизни ёллагъан топракъкъа бардыкъ. Анда керчектен де сютнен бал акъа, мына о топракънынъ мейвалары. 29Лякин о ерде яшагъан халкъ кучьлю, шеэрлери янына барылмаз ве пек буюктир. Анда биз Анакънынъ эвлятларыны корьдик. 30+Амалеклилер Негев топрагъында яшайлар. Хитлилер, евуслылар ве аморлылар – дагълыкъ ерде, ханаанлылар денъизнинъ янында ве Иорданнынъ ялысында яшайлар.

31+Къалев Мусанынъ огюнде халкъны сустурып:

– Келинъиз, бу топракъны басып алайыкъ! Биз буны шубесиз япып олурмыз, – деди.

32+Онен берабер баргъан акъайлар исе:

– Биз бу халкъкъа къаршы чыкъып оламаймыз. Олар бизден кучьлю, – дедилер, 33+Исраиль огъуллары арасында бакъып чыкъкъан топракълары акъкъында яман эмиш-демишлер джайраттылар:

– Биз бакъып чыкъкъан топракъ – устюнде яшагъанларыны ашап битирген бир топракътыр. Биз анда корьген бутюн халкъ – пек узун бойлу адамлардыр. 34+Анда биз нефиллерни[*], нефиллернинъ союндан олгъан Анакъ огъулларыны корьдик. Оларнынъ янында озьлеримизни чегертки киби дуя эдик, ве оларгъа ойле олып корюндик.

14

Исраиль халкъынынъ шикяети

14^1Бутюн джемаат къычырып, фигъан къопарды. О геджеси халкъ агълады. 2+Исраиль огъулларынынъ эписи Мусагъа ве Харунгъа къаршы шикяетлендилер, бутюн джемаат оларгъа:

– Ах, биз Мысыр топрагъында я да бу сахрада ольгейдик! – дедилер. 3– Не ичюн РАББИ бизни бу топракъкъа алып кете? Бизге къылычтан ольмек ичюнми? Апайларымыз ве балаларымыз гъанимет оларакъ душман къолуна тюшеджеклер! Мысыргъа къайтмагъа бизлер ичюн яхшы дегильми?

4+Сонъ бири-бирлерине:

– Озьлеримизге бир башлыкъ сайлап алайыкъ да, Мысыргъа къайтайыкъ, – дедилер.

5+О вакъыт Муса ве Харун Исраиль огъулларынынъ джемаатынынъ топлашувы огюне бетлеринен ерге тюштилер. 6+Топракъны бакъып чыкъкъан адамлардан Нуннынъ огълу Ехошуа ве Ефунненинъ огълу Къалев урбаларыны йырттылар 7ве Исраиль огъулларынынъ бутюн джемаатына:

– Биз бакъып чыкъкъан топракъ – пек яхшы топракътыр. 8Эгер РАББИ бизден разы олса, о бизни бу топракъкъа кирсетир ве балнен сют акъкъан шу топракъны бизге берер. 9+Ялынъыз РАББИге къаршы чыкъманъыз ве шу топракънынъ халкъындан къоркъманъыз. Олар биз ичюн аш оладжакъ. Оларны къорчалайджакъ кимсе ёкъ. Бизнен исе РАББИ. Олардан къоркъманъыз! – дедилер.

10+– Оларны ташнен урып ольдюринъиз! – деди бутюн джемаат.

Лякин РАББИнинъ Шурети Корюшюв Чадырында Исраиль огъулларынынъ эписине корюнди, 11ве РАББИ Мусагъа:

– Бу халкъ не вакъыткъадже Манъа урьметсизлик бильдиреджек? Оларнынъ арасына Мен япкъан аджайип шейлериме бакъмадан, не вакъыткъадже олар Манъа ишанмайджакълар? 12+Оларны агъыр хасталыкънен урайым ве ёкъ этейим, олардан даа чокъ сайылы ве кучьлю халкъны сенден асыл этейим, – деди.

Муса халкъ ичюн Раббиге ялвара

13Муса исе РАББИге:

– Сен Озь къудретинънен бу халкъны мысырлыларнынъ арасындан чыкъардынъ, – деди. – Эгер олар шуны эшитселер, 14+бу топракъта яшагъан халкъкъа нени айтарлар? (Олар исе эшиткен ки, Сен, я РАББИ, бу халкънынъ арасында оласынъ, Сен, РАББИ, оларгъа юзьме-юзь корюнесинъ, Сенинъ булутынъ оларнынъ устюнде тура, куньдюз Сен оларнынъ оглеринден булут дирегинде, геджеси исе атеш дирегинде кетесинъ.) 15Эгер Сен бу халкъны, бир адамны киби, ёкъ этсенъ, шуретинъ акъкъында лафны эшиткен миллетлер бойле айтарлар: 16+«РАББИ бу халкъны емин этип сёз берген топракъкъа кирсетип оламады, шунынъ ичюн оларны сахрада ёкъ этти». 17Шимди Эфендимнинъ къудрети улу олсун! Сен Озюнъ бойле дединъ: 18+«РАББИ тез ачувланмагъан ве пек мераметлидир. О, къабаатларны ве джинаетлерни багъышлай. Лякин О, джезасыз къалдырмай, бабаларнынъ къабааты ичюн балаларындан ве торунларындан учюнджи ве дёртюнджи несилине къадар сорай». 19Ялварам, Мысырдан чыкъкъанларындан бугуньге къадар бу халкъны насыл багъышлагъан олсанъ, буюк мераметинъ иле бу халкънынъ къабаатларыны багъышла.

20– Сенинъ сёзюнъе коре оларны багъышлайым, – деди РАББИ Мусагъа. 21+– Мен барым, бутюн ер юзю Меним шуретиме толып-таша! 22Лякин Меним шуретимни, Мысырда ве сахрада косьтерген аджайип ишлеримни корьген ве он кере Мени сынагъан, Сесимни динълемеген бу адамларнынъ ич бири 23+Мен баба-деделерине бермеге ант эткен топракъны корьмейджек. Манъа урьметсизлик бильдирген ич бири оны корьмейджек. 24+Амма къулум Къалевни о, баргъан топракъкъа кирсетеджегим, ве онынъ эвлятлары о топракъны мирас оларакъ аладжакълар, чюнки Къалевнинъ башкъа бир руху бар эди ве чюнки о, джан-юрегинден Меним артымдан кетти. 25Вадийде амалеклилернен ханаанлылар яшайлар. Сиз ярын артынъызгъа чевирилип, сахрагъа, Къызыл денъизге ёл алынъыз.

Шикяет ичюн джеза

26Сонъ РАББИ Мусагъа ве Харунгъа бойле деди:

27– Бу яман джемаат не вакъыткъадже Манъа къаршы шикяет этеджек? Мен Исраиль огъулларынынъ Манъа къаршы шикяет эткенлерини эшитем. 28Оларгъа бойле айт:

Озюмнен ант этем! – дей РАББИ. – Сиз Манъа насыл айткъан олсанъыз, айнысыны сизге япаджагъым. 29+Сиз бу сахрада оледжексинъиз. Манъа къаршы шикяет эткен, йигирми ве даа буюк яшта сайылгъанлар, эр бир джедвельде язылгъанлар, эр кес сахрада оледжеклер. 30+Мен къолумны котерип сизни ерлештирмеге ант эткен топракъкъа кимсе кирмейджек. Анда тек Ефунненинъ огълу Къалев ве Нуннынъ огълу Ехошуа киреджек. 31Мен топракъкъа уфакъ балаларынъызны алып киреджегим (олар душман къолуна тюшерлер, – дей эдинъиз), ве олар сиз ред эткен шу ерни биледжеклер. 32Сиз исе бу сахрада оледжексинъиз. 33+Сиз эпинъиз ольмегендже, огъулларынъыз сахра бою къыркъ йыл долашып юреджеклер ве Менден вазгечкенлери ичюн джеза чекеджеклер. 34+Сиз къыркъ кунь девамында топракъны бакъып чыкъкъан эдинъиз. О къадар йыл девамында, къыркъ йыл девамында къабаатынъызнынъ джезасыны чекеджексинъиз. Бир кунь ичюн бир йыл олур. Эр кунь ичюн – бир йыл. Сонъ Мени ачувландырмакъ не олгъаныны биледжексинъиз!

35Мен, РАББИ, сёз берем: Манъа къаршы топлашып чыкъкъан бу яман джемааткъа шуны япаджагъым, оларнынъ эписи бу сахрада гъайып оладжакълар, анда оледжеклер.

36Муса ёллагъан адамлар, топракъны бакъып чыкъкъан, арткъа къайтып, топракъ акъкъында яман хаберлер джайраткъан ве бутюн джемаатны РАББИге къаршы шикяет этмеге къызыштыргъан адамлар, 37РАББИнинъ огюнде яман хасталыкътан ольдилер. Олар топракъ акъкъында яман лаф джайраткъан эдилер. 38+Топракъны бакъып чыкъкъан акъайлардан ялынъыз Нуннынъ огълу Ехошуа ве Ефунненинъ огълу Къалев сагъ къалдылар.

Ваде этильген топракъны къолгъа алмакъ ниети

39Муса бу сёзлерни Исраиль огъулларынынъ эписине айткъанда, халкъ пек чокъ къаарь-къасевет этти. 40Саба эрте турып, дагълыкъ ерининъ тёпесине котерильдилер ве:

– Мына, биз мындамыз. Биз гуна къазандыкъ. Шимди РАББИ айткъан ерге барайыкъ, – дедилер.

41– Не ичюн сиз РАББИнинъ буюргъанына къаршы чыкъасынъыз? – деди Муса. – Къолунъыздан бир шей кельмейджек. 42Барманъыз! Аранъызда РАББИ ёкъ! Душманлар сизни ёкъ этеджеклер! 43+Анда амалеклилернен ханаанлылар сизлерге къаршы чыкъаджакълар да, сизни къылычларынен ольдюреджеклер. Сиз РАББИден вазгечкенинъиз ичюн, РАББИ сизнен олмайджакъ!

44Лякин олар озьлерине ишанып, дагълыкъ ерининъ тёпесине котерильдилер. РАББИнинъ Васиет Сандыгъы ве Муса исе ордуда къалды. 45+Шу дагълыкъта яшагъан амалеклилернен ханаанлылар келип, оларны урып енъдилер ве тап Хорма шеэрине къадар къуваладылар.

15

Къурбанлар акъкъында къанунлар

15^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Исраиль халкъына бойле айт:

Яшамакъ ичюн Мен сизге берген мемлекетке кирген сонъ, 3+туварларны я да къой-эчкилерни къурбан чалынъыз, къурбанларны – бутюнлей якъыладжакъ къурбан, адакъ къурбаны, озь истегинен берильген къурбан, я да байрам къурбаны – атеште якъып, РАББИге багъышланъыз ве РАББИ ичюн гузель къокъу чыкъарынъыз. 4Озь къурбаныны кетирген адам РАББИге ашлыкъ бахшышы оларакъ ярым чанакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан бир чанакъ[*] энъ яхшы унны кетирсин. 5Бутюнлей якъыладжакъ къурбанны я да башкъа бир къурбанны кетиргенинен, бундан гъайры даа тёкюледжек бахшыш оларакъ эр къозунен берабер ярым чанакъ шарап кетир.

6Бир къочкъарны кетиргенде, ашлыкъ бахшышы оларакъ чанакънынъ учьте экиси зейтюн ягъынен къарыштырылгъан эки чанакъ[*] энъ яхшы богъдай унуны кетир. 7Тёкюледжек бахшыш оларакъ чанакънынъ учьте экиси шарапны кетир. О, РАББИге гузель къокъу олсун.

8+Бутюнлей якъыладжакъ къурбан, адакъ къурбаны я да аманлыкъ къурбаны оларакъ бир бузавны РАББИге кетиргенде, 9бузавнен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ бир чанакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан учь чанакъ[*] энъ яхшы богъдай унны кетир. 10+Тёкюледжек бахшыш оларакъ бир чанакъ шарапны кетир. О, РАББИге гузель къокъу олсун.

11Эр бир бугъаны, къочкъарны, къозу я да улакъны кетиргенде, бойле япынъыз. 12Къач айван къурбан оларакъ кетирсенъиз, эр бири ичюн айны шейлерни япынъыз.

13Бу шейлерни эр бир исраилли япсын, атеште къурбанларны якъып, РАББИге гузель къокъу чыкъарсын. 14Аранъызда ерлешкен кельмешек я да келеджек несиллеринъизде сизлерде яшамакъ ичюн кельген эр бир адам РАББИге гузель къокъу чыкъармакъ ичюн, атеште якъыладжакъ къурбанны кетирмеге истесе, эр бир шейни сиз киби япсын. 15+Джемаат! Сизлерге ве аранъызда яшагъан кельмешекке бир низамнаме олсун. Бу низамнаме сизинъ несиллеринъизге эбедий олсун. Эм сизлер, эм кельмешеклер РАББИнинъ огюнде олунъыз. 16Сизлер ве аранъызда яшагъан кельмешеклер ичюн бир къанун ве бир къарар олсун.

17РАББИ Мусагъа бойле деди:

18– Исраиль огъулларына бойле айт:

Сизни кирсетеджек мемлекетке кирген сонъ, 19+о топракънынъ отьмегини ашагъанынъызда, РАББИге котериледжек бахшыш кетиринъиз. 20Котериледжек бахшыш оларакъ биринджи хамырынъыздан япылгъан питени кетиринъиз. Оны арман бахшышы киби кетиринъиз. 21Бутюн несиллеринъиз биринджи хамырынъыздан РАББИге котериледжек бахшыш берсинлер.

22+Эгер сиз янълышып, РАББИ Мусагъа айткъан бутюн эмирлерини беджермесенъиз, 23РАББИ сизге Мусанен эр бир буюргъаныны, РАББИ сизге ве келеджек несиллеринъизге эмир этеджеклерини ерине кетирмесенъиз, 24+бу аселет япылмаса ве джемаат бунынъ акъкъында бильмеген олса, бутюн джемаат бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузавны кетирсин ве РАББИге гузель къокъу чыкъарсын. Къараргъа коре ашлыкъ бахшышы ве тёкюледжек бахшышны къошсун. Сонъ бир улакъны гуналар ичюн къурбан оларакъ кетирсинлер. 25Руханий бутюн Исраиль огъулларынынъ джемааты ичюн одеме этсин, ве халкъ багъышланаджакъ. Бу – янълыш эди ве бу янълыш ичюн олар РАББИге атеште якъыладжакъ бахшышларны ве гуналары ичюн къурбанны кетирдилер. 26Бутюн Исраиль огъулларынынъ джемааты да, арасында яшагъан кельмешеклер де багъышланаджакълар, чюнки бутюн халкъ буны янъылып япты.

27+Эгер бирде-бир адам бильмеден гуна япса, гуналар ичюн къурбан оларакъ бир йыллыкъ эчкини алып кетирсин. 28Сонъ янъылып гуна япкъан адамнынъ гунасы ичюн руханий РАББИнинъ огюнде одеме этсин. Одеме этильген сонъ, шу адам багъышланаджакъ. 29+Янъылып гуна япкъан адам ичюн – эм исраилли, эм аранъызда яшагъан кельмешек ичюн – бир къанун олсун.

30+Исраиллилерден я да кельмешеклерден бири билип-турып гуна япса, РАББИге сайгъысызлыкъ бильдире. О джан халкъ арасындан ёкъ этильсин. 31О, РАББИнинъ сёзюни урьмет этмеди ве Онынъ эмирини бозды. О джан мытлакъа ёкъ этильсин, къабааты онынъ устюнде къалсын.

Раатлыкъ кунюни бозгъан адам акъкъында

32+Исраиль огъуллары сахрада олгъанда, раатлыкъ куню одун джыйгъан адамны таптылар. 33Одун джыйгъанны туткъан адамлар оны Муса, Харун ве бутюн джемаат огюне кетирдилер. 34+Адамгъа не япыладжагъы белли олмагъанда, оны къаравулларнынъ незарети алтында къалдырдылар.

35+РАББИ Мусагъа:

– Шу адам ольмек керек. Ордудан тыш бутюн джемаат оны ташнен урып ольдюрсин, – деди.

36Бутюн джемаат адамны ордудан тыш чыкъарып, РАББИ Мусагъа насыл эмир эткени киби, оны ташнен урып ольдюрдилер.

Пускюллер акъкъында къаиделер

37РАББИ Мусагъа бойле деди:

38+– Исраиль огъулларына бойле айт:

Бутюн несиллеринъиз урбаларынъызнынъ кенарына пускюллер тикинъиз. Эр пускюльнинъ ичине мор юньден япылгъан йипни кирсетинъиз. 39Сизде пускюллер олгъанда, пускюллерге бакъкъан вакъытта сиз РАББИнинъ эписи эмирлерини акълынъызгъа кетиреджексинъиз ве оларны беджереджексинъиз. Сонъ сизни садыкълыкъ ёлундан ургъан юреклеринъизнинъ ве козьлеринъизнинъ артындан бармайджакъсынъыз, 40+амма бутюн эмирлеримни акълынъызда тутаджакъсынъыз, оларны беджереджексинъиз ве Алланъызнынъ огюнде азиз оладжакъсынъыз. 41+Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз. Сизинъ Алланъыз олмакъ ичюн, Мен сизлерни Мысыр топрагъындан чыкъардым! Мен – РАББИм, сизинъ Алланъыз!

16

Къорах, Датан ве Авирамнынъ джезасы

16^1+Йицхарнынъ огълу Къорах (Йицхар – Кехатнынъ огълу, Кехат – Левийнинъ огълу эди), Элиавнынъ огъуллары Датан ве Авирам, Пелетнинъ огълу Он (олар Рубен огъулларындан эдилер) 2Мусагъа къаршы чыкътылар. Оларнен берабер Исраиль огъулларындан даа 250 адам, джемаатнынъ башлыкълары, топлашувларгъа чагъырылгъан белли адамлар эди. 3+Топлашып, олар Мусагъа ве Харунгъа къаршы чыкътылар ве:

– Етер! Бутюн джемаат, эр бир адам азиздир, араларында РАББИ бардыр! Не ичюн сиз озьлеринъизни РАББИнинъ халкъындан юксек тутасынъыз? – дедилер.

4+Муса буны эшиткенинен, бетинен ерге тюшти, 5+Къорахкъа ве эписи аркъадашларына:

– Ярын РАББИ ким Онынъки олгъаныны, ким азиз олгъаныны косьтереджек ве о адамны Озюне якъын япаджакъ. РАББИ сайлайджакъ адамны Озюне якъын япаджакъ. 6Къорах ве аркъадашлары, бойле япынъыз: озьлеринъизге комюр табакъларыны алынъыз, 7+ярын РАББИнинъ огюнде оларнынъ ичине атеш, атешнинъ устюне де къокъулы отлар къоюнъыз. РАББИ кимни сайласа, о азиз оладжакътыр. Левий огъуллары, бойнунъызгъа артыкъ чокъ юк алдынъыз! – деди.

8Сонъ Къорахкъа мураджаат этип:

– Левий огъуллары, динъленъиз! 9+Исраиль Алласы сизни Исраиль джемаатындан айырды ве Озюне якъынлаштырды, – деп къошты. – Сиз РАББИнинъ Мескенинде хызмет этесиз, джемаат ичюн джевапкяр олып, оларнынъ огюнде турасынъыз. Аджеба, сизлер ичюн шу азлыкъ этеми? 10РАББИ сени ве сеннен берабер агъа-къардашларынъны, Левийнинъ огъулларыны Озюне якъынлаштырды. Сиз даа руханийликни де истейсинъизми? 11+Сен ве сенинъ аркъадашларынъ топлашып, РАББИге къаршы чыкътынъыз. Харун ким? Сиз не ичюн онъа къаршы шикяет этесинъиз?

12Сонъ Муса Элиавнынъ огъуллары Датан ве Авирамны чагъыртты. Лякин олар:

– Бармайджакъмыз, – дедилер. 13+– Сен бизни сютнен бал акъкъан топракътан чыкъардынъ, бу сахрада бизни ольдюрмеге истединъ. Бу етерли дегильми, аджеба? Даа бизге башлыкъ этмеге истейсинъми? 14Сен бизни сютнен бал акъкъан топракъкъа кетирдинъми, бизге тарлаларнен юзюмликлерни бердинъми? Бу адамларнынъ козьлерини кёр этмеге истейсинъми? Бармайджакъмыз!

15+Муса зияде ачувланып, РАББИге:

– Оларнынъ бахшышларына эмиет берме. Мен оларнынъ биринден эшек биле алмадым, оларнынъ бирине бир тюрлю яманлыкъ биле япмадым, – деди.

16Сонъ Муса Къорахкъа:

– Ярын сен ве бутюн аркъадашларынъ РАББИнинъ огюнде олмакъ керек. Сен де, олар да. Харун да келеджек. 17Эр кес озь комюр табагъыны алып, ичине къокъулы отлар къойсун, ве эр кес озь комюр табагъыны РАББИнинъ огюне кетирсин. Эписи оларакъ 250 комюр табагъы. Эм сен, эм Харун озь комюр табагъыны кетирсин, – деди.

18Бойледже, эр кес озь комюр табагъыны алып, ичине атеш, атешнинъ устюне къокъулы отларны къойды, сонъ Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде турдылар. Муса ве Харун да бойле яптылар. 19Къорах бутюн джемаатыны Мусагъа ве Харунгъа къаршы Корюшюв Чадырынынъ кириши огюнде топлады. О вакъыт бутюн джемааткъа РАББИнинъ Шурети корюнди. 20РАББИ Мусагъа ве Харунгъа:

21+– Бу джемааттан айырылынъыз. Мен оларны бир ань ичинде ёкъ этерим, – деди.

22+Олар бетлеринен ерге тюшип, бойле ялвардылар:

– Алла, эр джанлы шейге рухуны берген Алла! Бир адам гуна къазанды, Сен исе бутюн джемааткъа къаршы ачувланасынъмы?

23РАББИ исе Мусагъа:

24– Джемааткъа айт, олар Къорах, Датан ве Авирамнынъ яшагъан чадырларындан узакълашсынлар, – деди.

25Муса турды ве Датангъа ве Авирамгъа кетти. Артындан Исраиль акъсакъаллары кеттилер. 26+Муса джемааткъа:

– Бу яман адамларнынъ чадырларындан узакъ турунъыз. Оларнынъ ич бир шейине тийменъиз. Ёкъса оларнынъ бутюн гуналары ичюн гъайып олурсынъыз, – деди.

27Джемаат Къорах, Датан ве Авирамнынъ яшагъан чадырларындан узакълашты. Датан ве Авирам исе чыкъып, апайларынен, огъулларынен ве кичкене балаларынен берабер чадырларынынъ киришинде турдылар.

28Муса бойле деди:

– Сизлер билирсинъиз ки, бутюн бу ишлерни мен озь истегимден япмайым, оларны япмагъа мени РАББИ ёллады. 29+Эгер булар эр кес киби ольселер, эр кеске келеджек шей оларгъа кельсе, демек, мени РАББИ ёлламады. 30+Амма эгер РАББИ аджайип бир шейни япса ве ер ярылып, оларны ве оларнынъ эр шейини ютса, олар олюлер дюньясына тири алда тюшселер, буны билинъиз: бу адамлар РАББИге урьметсизлик бильдирдилер.

31Муса бу сёзлерни айтар-айтмаз, шу адамларнынъ алтындаки ер ярылды. 32Ер озь агъзыны ачты да, оларны, эвдекилерини, Къорахнынъ адамларыны ве оларнынъ мал-мульклерини ютты. 33+Бутюн олгъан шейлеринен берабер олар тири алда олюлер дюньясына тюштилер. Ер оларнынъ устюнден къапалды, ве олар джемаат арасындан ёкъ олдылар. 34Чевре-четте тургъан эписи исраиллилер оларнынъ къычыргъанларыны эшиттилер ве: «Ер бизни де ютмасын», – деп къачтылар.

35+О вакъыт РАББИден атеш чыкъты ве комюр табакъларыны кетирген 250 адамны якъып ёкъ этти.

Комюр табакълары акъкъында

36РАББИ Мусагъа бойле деди:

37– Руханий Харуннынъ огълу Элазаргъа айт, о, янып ольген адамларнынъ кетирген комюр табакъларыны топласын, оларнынъ ичиндеки атешни алып тышкъа атсын. Комюр табакълары 38шу гунакярларнынъ олюминен азиз этильдилер. Оларны япракъ-япракъ эзип дёгсюнлер ве къурбан ерини къапласынлар. Олар РАББИнинъ огюне кетирильдилер ве азиз олдылар. Олар Исраиль огъуллары ичюн бир бельги олсун.

39Руханий Элазар янып ольген адамларнынъ бакъыр комюр табакъларыны топлады, ве олар къурбан ери ичюн япракъ-япракъ эзип дёгюльди. 40+Исраиль огъулларына бу, хатырлатув олды: Харуннынъ эвлятларындан гъайры башкъа ич кимсе РАББИнинъ огюнде къокъулы отларны якъмагъа якъынлашмасын. Ёкъса, РАББИ Мусагъа айткъанына коре Къорахнен ве аркъадашларынен олгъан шей шу адамнен де оладжакътыр.

Харун халкъ ичюн Аллагъа ялвара

41Эртеси куню Исраиль огъулларынынъ бутюн джемааты Мусагъа ве Харунгъа къаршы шикяет эттилер:

– Сиз РАББИнинъ халкъыны ольдюрдинъиз, – дедилер.

42Бутюн джемаат Мусагъа ве Харунгъа къаршы топлангъанда, Корюшюв Чадырына бакътылар, иште, оны булут къаплады ве РАББИнинъ Шурети корюнди. 43Мусанен Харун Корюшюв Чадырынынъ огюне кеттилер. 44РАББИ Мусагъа:

45+– Бу джемааттан узакълашынъыз, оларны бир ань ичинде ёкъ этерим, – деди.

Амма олар бетлеринен ерге тюштилер, 46+Муса Харунгъа:

– Комюр табагъыны ал да, ичине къурбан еринден атешни, атеш устюне къокъулы отларны къой. Тез джемааткъа чап да, олар ичюн одеме эт. РАББИнинъ гъазабы котерильди ве халкънынъ ёкъ этилюви башланды, – деди.

47Харун Муса айткъан шейни алды ве джемаатнынъ ичине чапты. Халкънынъ арасында ёкъ этилюв башланды. Харун къокъулы отларны къойды ве халкъ ичюн одеме этти. 48+Олюлернен тирилер арасында турды, ве ёкъ этилюв токътады. 49Къорахнен берабер ольгенлерден гъайры, ёкъ этилювден 14 700 адам ольди. 50Ёкъ этилюв токътагъан сонъ, Харун Мусагъа, Корюшюв Чадырынынъ кириши янына къайтты.

17

Харуннынъ чечеклеген таягъы

17^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Исраиль огъулларына айт, олар эр бир къабиледен бирер таякъ берсинлер, эр бир къабиле башы озь къабилеси ичюн эписи олып он эки таякъ кетирсин. Таякъларнынъ устюнде эр башлыкъларнынъ адларыны яз. 3Левийнинъ таягъы устюне Харуннынъ адыны яз. Эр къабиле башы ичюн бир таякъ олсун. 4+Таякъларны Корюшюв Чадырында, Шаатлыкъ огюне къой. Анда Мен сизнен корюшеджегим. 5Мен сайлайджакъ адамнынъ таягъы гуль ачаджакъ. Бойле этип, Мен Исраиль огъулларынынъ сизге бильдирген шикяетлерини токътатырым.

6Муса РАББИнинъ сёзлерини Исраиль огъулларына бильдирди. Халкънынъ эписи башлыкълары, эр къабиле башы ичюн бирер дане таякъ, он эки таякъны кетирдилер. Таякълар арасында Харуннынъ таягъы да эди. 7Муса таякъларны Корюшюв Чадырына РАББИнинъ огюне къойды.

8+Эртеси куню Муса Шаатлыкъ Чадырына кирди ве, иште, Левий къабилесинден олгъан Харуннынъ таягъы филис атты. Филис аткъан сонъ, чечек ачты, ве бадем пишти. 9Муса бутюн таякъларны РАББИнинъ огюнден чыкъарып, эписи Исраиль огъулларына косьтерди. Олар таякъларгъа бакъты, эр бири озь таягъыны алды.

10РАББИ Мусагъа:

– Харуннынъ таягъыны кене Шаатлыкъ огюне къой. О, сакълансын ве Манъа къаршы чыкъкъанларгъа бельги олсун. Сонъ олар Манъа къаршы шикяет этмейджек ве шунынъ ичюн ольмейджеклер, – деди.

11Муса буны япты. РАББИ онъа буюргъаны киби, Муса ойле де япты.

12Исраиль огъуллары Мусагъа:

– Оледжекмиз! Ёкъ оладжакъмыз! Эпимиз ёкъ оладжакъмыз! 13РАББИнинъ Мескенине эр бир якъынлашкъан оле! Эпимиз оледжекмизми?! – дедилер.

18

Руханийлер ве левийлилернинъ вазифелери

18^1+РАББИ Харунгъа бойле деди:

– Сен, сенинъ огъулларынъ ве къабиленъ Мукъаддес Ерде япыладжакъ къанунсызлыкъ ичюн джевапкяр оладжакъсынъыз. Сен ве огъулларынъ озь руханийлигинъизде япыладжакъ къанунсызлыкъ ичюн джевапкяр оладжакъсынъыз. 2+Сенинъ агъа-къардашларынъ, Левий къабилеси, баба-деденънинъ сою сенинъ янынъда олсунлар. Олар санъа къошулсынлар ве санъа хызмет этсинлер. Сен ве огъулларынъ исе Шаатлыкъ Чадырында хызмет этинъиз. 3Олар сенинъ огюнъде джевапкяр олсун ве Чадырнен багълы бутюн хызметлерни беджерсин. Ялынъыз Мукъаддес Ернинъ шейлерине ве къурбан ерине якъынлашмасынлар, ёкъса, олар да, сиз де оледжексинъиз. 4Олар санъа къошулсын ве Корюшюв Чадырынен багълы бутюн хызметлерни беджерсинлер, Чадырда эр бир ишни япсынлар. Башкъа ич кимсе сизге якъынлашмасын. 5+Илериде Исраиль огъулларына къаршы гъазап тюшмесин деп, Мукъаддес Ернен ве къурбан еринен багълы хызметлерни беджеринъиз. 6Иште, Мен Исраиль огъуллары арасындан агъа-къардашларынъыз левийлилерни алдым ве оларны сизге бир бахшыш оларакъ бердим. Олар РАББИге багъышлангъандыр ве Корюшюв Чадырынен багълы хызметлерни япсынлар. 7+Лякин тек сен ве огъулларынъ къурбан еринен перденинъ артындакинен багълы руханийлик вазифелерини беджеринъиз ве хызметинъизни этинъиз. Руханийлик хызметини Мен сизге бахшыш оларакъ берем. Сизден башкъа эр ким якъынлашып хызмет этсе, ольдюриледжек.

Руханийлернинъ пайы

8+Сонъ РАББИ Харунгъа бойле деди:

– Манъа котериледжек бахшышлар ичюн сен джевапкяр оладжакъсынъ. Исраиль огъулларынынъ эписи азиз бахшышларыны Мен санъа ве огъулларынъа берем. Олар сизинъ руханийлик пайынъыз олсун. Бу – эбедий низамнамедир. 9Энъ азиз бахшышлардан, атеште якъыладжакъ къурбанлардан булар сенинъ олсун: олар Манъа кетириледжек эр бахшыш – ашлыкъ бахшышлары, гуналар ичюн къурбанлар ве къабаат ичюн къурбанларнынъ эписи. Бу улу азизликлер сенинъ ве огъулларынъки оладжакъ. 10Оларны энъ азиз бахшыш оларакъ ашанъыз. Эр эркек киши ондан ашап олур. Оларны азизлик деп сайынъыз.

11+Оларнынъ котериледжек бахшышларындан булар сенинъ олсун: Исраиль огъулларынынъ эписи салландырыладжакъ бахшышларны Мен санъа, огъулларынъа ве къызларынъа берем. Бу – эбедий низамнамедир. Сенинъ эвинъде элял олгъан эр кес оларны ашап олур.

12+Мен санъа энъ яхшы зейтюн ягъыны, энъ яхшы янъы шарапны ве ашлыкъны, олар РАББИге берген биринджи берекетлерини бердим. 13+Топракънынъ биринджи берекетлеринден РАББИге кетириледжеклернинъ эписи сенинъки олсун. Сенинъ эвинъде элял олгъан эр кес оларны ашап олур.

14+Исраиль топрагъында РАББИге багъышлангъан эр шей сенинъ олсун. 15+Эр биринджи догъгъан, РАББИге багъышлангъан эм адам, эм айван сенинъ олсун. Ялынъыз биринджи догъгъан эр бала ве арам сайылгъан айванларнынъ эр биринджи догъгъан баласы сатын алынмакъ керек. 16+Бир айлыкъ чагъында олгъанда, олар ичюн беш кумюш[*] акъча берильсин. Бир кумюшнинъ чекиси мукъаддес шекель чекисинде олсун. Бир шекельде йигирми гера бар.

17+Лякин биринджи догъгъан бугъа, къочкъар, я да эчки ичюн акъча алма. Олар азизликтир. Къанларыны къурбан ерине септир ве ягъыны, РАББИге хош къокъу чыкъармакъ ичюн, къурбан оларакъ атеште якъ. 18+Оларнынъ эти сенинъ оладжакъ. Салландырыладжакъ бахшыш оларакъ кокреги ве огдеки онъ аягъы да сенинъ оладжакъ. 19+Исраиль огъулларынынъ РАББИ ичюн котериледжек азиз башлыкъларнынъ эписини Мен санъа, огъулларынъа ве къызларынъа берем. Бу – эбедий низамнамедир, РАББИнинъ огюнде санъа ве сенинъ эвлятларынъа берильген эбедий туз васиетидир.

20+РАББИ Харунгъа бойле деди:

– Оларнынъ топрагъында сенинъ къысметинъ олмайджакъ, араларында ич бир пайынъ олмайджакъ. Исраиль огъулларынынъ арасында сенинъ къысметинъ де, пайынъ да – Меним.

Левийлилернинъ пайы

21+Левий огъулларына, Корюшюв Чадырында беджерген хызметлери ичюн, Мен Исраильде бутюн олгъан барлыгъынынъ онда бир пайыны оларнынъ пайы оларакъ бердим. 22Исраиль огъуллары, гуна къазанмамакъ ве ольмемек ичюн, илериде Корюшюв Чадырына якъынлашмасынлар. 23Левийлилер Корюшюв Чадырындаки хызметлерни беджерсин ве оларнынъ япкъан къабаатлары ичюн джевапкяр олсунлар. Бу – несиллеринъизге эбедий низамнамедир. Исраиль огъулларынынъ арасында оларнынъ пайы олмайджакъ. 24Исраиль огъулларынынъ кетирильген онда бир пайыны, оларнынъ РАББИге котериледжек бахшышларыны Мен левийлилерге оларнынъ пайы оларакъ берем. Шу себептен Мен левийлилерге, Исраиль огъуллары арасында оларнынъ пайы олмайджакъ, дедим.

Левийлилернинъ он пайда бир пайы

25РАББИ Мусагъа бойле деди:

26+– Левийлилерге бойле айт:

Исраиль огъулларындан онда бир пайыны алгъанда (Мен оны сизге пайынъыз оларакъ бердим), ондан да котериледжек бахшыш оларакъ онда бир пайыны Манъа кетиринъиз. Онда бир пайынынъ он пайда бир пайыны беринъиз. 27Армандан ашлыкъ ве шарап чапчагъындан шарап оларакъ, олар сизинъ котериледжек бахшышларынъыз деп сайыладжакълар. 28Бойлеликнен, Исраиль огъуллары берген онда бир пайларындан алып, РАББИге котериледжек бахшышларынъызны кетиреджексинъиз. Олардан сиз РАББИ ичюн котериледжек бахшышларны руханий Харунгъа береджексинъиз. 29Бутюн сизге бахшыш этильгенлерден РАББИ ичюн котериледжек бахшышны, эписининъ энъ яхшысыны, мукъаддесини кетиринъиз.

30Оларгъа даа бойле айт:

Буларнынъ энъ яхшысыны кетиргенинъизде, бу левийлилерге армандан ашлыкъ ве шарап чапчагъындан шарап оларакъ сайыладжакъ. 31Сиз де, къоранталарынъыз да ондан ашамакъ мумкюн. Бу – Корюшюв Чадырында беджерген ишлеринъиз ичюн къазанчтыр. 32Буларнынъ энъ яхшысыны кетиргенинъизде, гуна къазанмайджакъсынъыз, Исраиль огъулларынынъ азиз бахшышларыны арамламайджакъсынъыз ве ольмейджексинъиз.

19

Къунанджын акъкъында низамнаме

19^1РАББИ Мусагъа ве Харунгъа бойле деди:

2+– РАББИ буюргъан къануннынъ низамнамеси будыр:

Исраиль огъулларына айтынъ, олар сизге къусурсыз, минсиз, боюндырыкъ такъмагъан къырмызы бир къунанджын кетирсинлер. 3Оны руханий Элазаргъа беринъиз. О, оны ордудан тыш чыкъарсын. Сонъ оны Элазарнынъ огюнде сойсунлар. 4+Руханий Элазар озь пармагъынен къунанджыннынъ къанындан алып, еди кере Корюшюв Чадырынынъ огюне септирсин. 5+Сонъ Элазарнынъ козю огюнде къунанджынны озь терисинен, этинен, къанынен ве кубресинен берабер якъсынлар. 6+Руханий бираз кедр терегинден, эзов отундан ве ачыкъ къырмызы юнь йипини алсын ве янгъан къунанджыннынъ устюне атсын. 7+Сонъ руханий озь урбаларыны ювсун, озь беденини де сувнен ювсун ве ордугъа къайтсын. Акъшамгъа къадар руханий арам оладжакъ. 8Къунанджынны якъкъан адам урбаларыны сувнен ювсун, озь беденини де сувнен ювсун. О акъшамгъа къадар арам оладжакъ.

9+Элял сайылгъан бир кимсе къунанджыннынъ кулюни топласын ве ордудан тыш темиз сайылгъан бир ерге къойсун. Бу куль Исраиль джемааты ичюн, темизлев суву ичюн, сакълансын. Бу, гуналар ичюн къурбандыр. 10+Къунанджыннынъ кулюни топлагъан адам озь урбаларыны ювсун ве акъшамгъадже арам оладжакъ. Бу, Исраиль огъуллары ве араларында яшагъан кельмешеклер ичюн эбедий низамнаме олсун.

Адам олюсине токъунув акъкъында

11Насылдыр адамнынъ олюсине токъунгъан эр адам еди кунь арам оладжакъ. 12+Учюнджи ве единджи куньлеринде о озюни темизлев сувунен элялласын ве о вакъыт элял оладжакъ. Эгер учюнджи ве единджи куньлери о озюни элялламаса, о элял олмайджакъ. 13+Насылдыр адамнынъ олюсине токъунгъан ве озюни элялламагъан адам РАББИнинъ Мескенини арамлар. О адам Исраильден ёкъ этильсин, чюнки о, темизлев сувунен септирильмеген ве арам къалгъан, онынъ арамлыгъы устюнде къалды.

14Мына чадырда ольген адам акъкъында къанун: чадыргъа кирген эр бир адам ве чадырда олгъан бутюн шей еди кунь арам оладжакъ. 15+Къапакънен къапалмагъан, агъзы ачыкъ эр бир савут арам оладжакъ.

16Тарлада къылычнен ольдюрильген я да озь олюминен ольген бирине, адам кемигине я да къабирге эр токъунгъан адам еди кунь арам оладжакъ.

17Арам олгъан адам ичюн бир савутнынъ ичине якъылгъан гуна къурбанынынъ кулюни къойсунлар ве устюне чокъракъ сувуны тёксюнлер. 18+Элял олгъан адам эзов отуны алсын, оны сувгъа батырсын, сонъ чадыргъа, ичиндеки эписи савутларгъа ве эписи адамларгъа септирсин. Кемикке, ольдюрильген адамгъа, я да озь олюминен ольген адамгъа, я да къабирге токъунгъан адамнынъ устюне сувны септирсин. 19+Учюнджи ве единджи куньлери элял олгъан адам арам олгъан адамгъа сув септирсин. Единджи куню о, оны элялласын. Сонъ озь урбаларыны ювсун, озь беденини де сувнен ювсун. Акъшам о, элял оладжакъ. 20+Арам олгъан адам озюни элялламаса, шу адам халкънынъ арасындан ёкъ этильсин, чюнки о, РАББИнинъ Мукъаддес Ерини арамлады. Темизлев сувуны устюне септирмегени ичюн, о, арамдыр. 21Олар ичюн бу, эбедий низамнаме олсун. Темизлев сувуны септирген адам озь урбаларыны ювсун. Темизлев сувуна токъунгъан адам акъшамгъа къадар арам оладжакъ. 22+Арам олгъан адам токъунгъан эр шей арам оладжакъ. Токъунгъан адам акъшамгъа къадар арам оладжакъ.

20

Къадештеки вакъиалар акъкъында

20^1+Исраиль огъулларынынъ бутюн джемааты биринджи айда Цин сахрасына кельди. Халкъ Къадеште ерлешти. Анда Мерьем ольди ве дефн этильди.

2+О вакъыт джемаат ичюн сув ёкъ эди, ве олар Мусагъа ве Харунгъа къаршы топландылар. 3+Халкъ Мусагъа къаршы шикяетленип:

– Ах, агъа-къардашларымыз РАББИнинъ огюнде ольгенде, биз де ольгейдик! 4РАББИнинъ джемаатыны неге бу сахрагъа кетирдинъиз? Биз мында айванларымызнен берабер ольмек ичюнми? 5Не ичюн бизни Мысырдан чыкъардынъыз? Бизни бу яман ерге кетирмек ичюнми? Мында сачмагъа ер, инджирлер, юзюмлер, нарлар ёкъ, ичмек ичюн сув да ёкъ! – деди.

6+Мусанен Харун халкътан кетип, Корюшюв Чадырынынъ киришине кельдилер ве бетлеринен ерге тюштилер. О вакъыт оларгъа РАББИнинъ Шурети корюнди. 7РАББИ Мусагъа:

8– Озь таягъынъны ал да, агъанъ Харуннен берабер джемаатны топла. Халкънынъ козю огюнде къаягъа айтынъ, ве о, сувны береджек. Сен оларгъа къаядан сувны береджексинъ ве эм джемаатны, эм айванларыны ичиреджексинъ, – деди.

9РАББИ буюргъаны киби, Муса таякъны алды ве РАББИнинъ огюнден кетти. 10+Муса ве Харун джемаатны къаянынъ огюнде топладылар, ве Муса оларгъа:

– Динъленъиз, исьянджылар! Бу къаядан сизге сув чыкъарайыкъмы? – деди.

11Сонъ Муса къолуны котерди ве таягъынен къаягъа эки кере урды. Къаядан чокъ сув акъып башлады. Джемаат да, айванлары да ичти.

12+РАББИ Мусагъа ве Харунгъа:

– Исраиль огъулларынынъ огюнде Меним мукъаддеслигимни косьтермейип, Манъа ишанмагъанынъыз ичюн, сиз бу халкъны Мен оларгъа берген топракъкъа алып кирмейджексинъиз, – деди.

13Бу – Мерива[*] суву эди. Исраиль огъуллары анда РАББИге къаршы къавгъа башладылар, ве РАББИ оларгъа озь мукъаддеслигини косьтерди.

Эдомнынъ гунасы акъкъында

14+Муса Къадештен Эдом падишасына эльчилерни бойле хабернен ёллады:

– Къардашынъ Исраиль бойле дей: «Башымызгъа тюшкен эписи агъырлыкъларны билесинъ. 15+Баба-деделеримиз Мысыргъа кочьтилер, ве биз Мысырда чокъ вакъыт девамында яшадыкъ. Мысырлылар баба-деделеримизге ве бизге яманлыкъ япа эдилер. 16+Биз РАББИден ярдым сорадыкъ, ве О, сесимизни эшитти. О, бизге бир мелекни ёллады ве бизни Мысырдан чыкъарды. Шимди биз Къадештемиз, сенинъ сынъырынъда олгъан бир шеэрдемиз. 17+Разылыкъ бер, сенинъ топрагъынъдан кечейик. Биз тарлалардан ве юзюмликлерден кечмейджекмиз, ич бир къуюдан сув ичмейджекмиз. Падиша ёлундан бараджакъмыз, топрагъынъдан кечмегендже, сагъгъа-солгъа урулмайджакъмыз».

18Лякин эдомлылар онъа бойле джевап берди:

– Топрагъымыздан кечменъиз! Ёкъса, къаршынъызгъа къылычнен чыкъаджакъмыз.

19+– Буюк ёл бою кечеджекмиз. Эгер биз я да айванларымыз сувунъдан ичсек, парасыны береджекмиз. Олгъаны-оладжагъы, джаяв кечеджекмиз, – дедилер Исраиль огъуллары.

20Эдомлылар кене де:

– Кечменъиз! – дедилер ве исраиллилерге къаршы чокъ сайылы ве кучьлю ордусынен чыкътылар.

21+Бойле этип, эдомлылар исраиллилерге озь топрагъындан кечмеге разылыкъ бермедилер, ве Исраиль ондан башкъа тарафкъа кетти.

22+Исраиль огъуллары Къадештен ёлгъа чыкътылар, ве бутюн джемаат Хор дагълыгъына кельдилер.

Харуннынъ олюми

23Хор дагълыгъында, Эдом топрагъынынъ кенарында РАББИ Мусагъа ве Харунгъа:

24+– Харун олип, озь баба-деделерине къошуладжакъ. Исраиль огъулларына берген топракъкъа кирмейджек, чюнки сиз Мерива сувларында буюргъаныма бойсунмадынъыз. 25Харунны ве онынъ огълу Элазарны алып, Хор дагъына бар. 26+Харуннынъ урбаларыны устюнден чыкъар ве огълу Элазаргъа кийдир. Харун анда олип, баба-деделерине къошуладжакъ, – деди.

27Муса РАББИнинъ буюргъаныны япты. Бутюн джемаатнынъ огюнде олар Хор дагъына чыкътылар. 28+Муса Харуннынъ урбалырыны устюнден чыкъарды ве онынъ огълу Элазаргъа кийдирди. О вакъыт Харун анда, дагънынъ тёпесинде ольди. Мусанен Элазар дагъдан тюштилер. 29+Бутюн джемаат Харуннынъ кечингенини бильди. Бутюн Исраиль халкъы Харуннынъ артындан отуз кунь агълады.

21

Ханаанлыларнынъ енъильмеси

21^1+Исраиль Атарим ёлунен барды. Негев еринде яшагъан, ханаанлы олгъан Арад падишасы шуны эшиткенде, оларнен дженклешти ве базыларыны эсирге алды. 2+Исраиль РАББИге шу адакъны берди: «Эгер Сен бу халкъны бизим къолумызгъа берсенъ, оларнынъ эписи шеэрлерини Санъа багъышлап, бутюнлей ёкъ этеджекмиз». 3РАББИ Исраильнинъ сесини эшитти ве ханаанлыларны къолуна берди. Исраиллилер оларны да, шеэрлерини де бутюнлей ёкъ эттилер. Бу ернинъ адыны Хорма[*] деп къойдылар.

Бакъыр йылан

4+Сонъ исраиллилер Хор дагълыгъындан ёлгъа чыкътылар. Эдом топрагъынынъ четинден кечмек ичюн, олар Къызыл денъиз ёлунен бардылар. Лякин ёлда халкъ сабырсызланды. 5+Халкъ Аллагъа ве Мусагъа къаршы айтып башладылар:

– Бизни Мысырдан не ичюн чыкъардынъыз? Бизге сахрада ольмек ичюнми? Мында не отьмек бар, не сув. Бу бир шейге кечмеген аштан да джанымыз безди.

6О вакъыт РАББИ халкъкъа къаршы зеэрли йыланларны ёллады. Олар халкъны тишлемеге башладылар, ве Исраиль огъулларындан пек чокъу ольди. 7Халкъ Мусагъа келип:

– Бизлер РАББИге ве санъа къаршы айткъанымыз ичюн гуна къазандыкъ. РАББИге дува эт, О бизден йыланларны алсын, – деди.

Муса халкъ ичюн дува этти.

8Сонъ РАББИ Мусагъа:

– Озюнъе йылан яп ве оны бир байракъ дирегине къой. Тишленген эр кес онъа бакъып, сагъ къалыр, – деди.

9+Муса бакъыр йыланны япты ве байракъ дирегининъ устюне къойды. Эгер йылан адамны тишлеген олса, о адам йылангъа бакъып, сагъ къала эди.

Сахра бою долашув

10+Исраиль огъуллары ёлгъа чыкъып, ордуларыны Овотта ерлештирдилер. 11+Овоттан ёлгъа чыкъып, ордуларыны Ийе-Аваримде, Моавнынъ къаршысындаки сахрада, кунь догъгъан тарафта ерлештирдилер. 12+Андан чыкъып, ордуларыны Зеред вадийинде ерлештирдилер. 13+Андан чыкъып, ордуларыны Арноннынъ башкъа тарафында сахрада ерлештирдилер. Анда шу озен аморлыларнынъ топрагъындан тыш акъа. Арнон озени – Моавнынъ кенарыдыр, озен Моав ве аморлылар арасында акъа. 14Онынъ ичюн РАББИнинъ дженклери китабында бойле язылгъандыр:

15+«Шевет-Ар шеэрине баргъан ве Моав сынъырына узангъан вадийлер башлары[*]».

16Мындан Беэр къуюсына ёл алдылар. Бу къуюнынъ янында РАББИ Мусагъа: «Халкъны бир ерге топла, оларгъа сув береджегим», – деди.

17О вакъыт Исраиль шу тюркюни йырлады:

«Эй, къую, толып-таш!

Онъа йыр йырланъыз!

18Башлыкълар бу къуюны къазды,
халкънынъ мырзалары
оны озь акимиет таякъларынен къаздылар».

Сахрадан олар Маттанагъа, 19Маттанадан – Нахалиэлге, Нахалиэлден – Бамоткъа, 20Бамоттан – вадийге бардылар. Шу вадий Моав топрагъында, сахранынъ къаршысында олгъан Фисга дагъынынъ тёпесинде ерлешкендир.

Сихоннынъ ве Огнынъ енъильмеси

21Исраиль аморлыларнынъ падишасына Сихонгъа эльчилернен бу хаберни ёллады:

22+– Топрагъынъдан кечмеге разылыкъ бер. Тарлаларгъа ве юзюмликлерге кирмейджекмиз, ич бир къуюдан сув ичмейджекмиз. Сенинъ топрагъынъдан кечмегендже, Падиша ёлундан кетеджекмиз.

23Лякин Сихон исраиллилерге озь топрагъындан кечмеге разылыкъ бермеди. О, бутюн халкъыны топлады ве Исраильге къаршы сахрагъа кетти. Яхацкъа кельген сонъ, о, исраиллилернен дженк этти. 24+Исраиллилер оны къылычларынен урып енъдилер ве Арнон озенинден Яббокъ озенине къадар, аммонлыларнынъ топрагъына къадар узангъан топракъларыны басып алдылар. Аммонлыларнынъ сынъырлары къавий эди. 25Исраиллилер эписи андаки шеэрлерни запт этти. Сонъ олар аморлыларнынъ эписи шеэрлеринде, Хешбон шеэринде ве этрафындаки койлерде яшамагъа башлады. 26Хешбон аморлы Сихон падишанынъ шеэри эди. Сихон эвельки Моав падишасына къаршы дженк эткен ве элинден Арнонгъа къадар узангъан топракъларыны алгъан эди. 27Бунынъ ичюн кедайлар бойле айталар:

«Хешбонгъа келинъиз, Сихоннынъ шеэри янъыдан къурулсын ве пекитильсин.

28+Хешбондан атеш, Сихоннынъ шеэринден алев чыкъты
ве Моавнынъ Ар шеэрини, Арнон тёпеликлерининъ саиплерини якъып ёкъ этти.

29+Вай санъа, эй, Моав! Кемошнынъ[*] халкъы, сен ёкъ олдынъ!

Огъуллары тараф-тараф къачтылар,
къызлары аморлыларнынъ падишасы Сихоннынъ эсирлери олды.

30+Биз исе оларны окънен урдыкъ, Хешбон Дивонгъа къадар ёкъ олды.

Медевагъа узангъан Нофахгъадже оларны дарма-дагъын этип бошаттыкъ».

31Бойледже, Исраиль аморлыларнынъ топрагъында яшап башлады.

32+Муса Язерни бакъып чыкъмакъ ичюн адамларны ёллады. Исраиллилер Язернинъ этрафындаки койлерни запт эттилер ве анда яшагъан аморлыларны къувдылар. 33+Сонъ айланып, Башан ёлунен кеттилер. Башан падишасы Ог бутюн халкъынен берабер оларгъа къаршы Эдрейде дженк этмек ичюн чыкъты.

34+РАББИ Мусагъа:

– Ондан къоркъма! Оны да, бутюн халкъыны да, бутюн топрагъыны да сенинъ къолунъа энди бердим. Хешбонда яшагъан аморлыларнынъ падишасы Сихонгъа япкъанларынъны онъа да япаджакъсынъ, – деди.

35Бойледже, исраиллилер Огны, онынъ огъулларыны ве бутюн халкъыны ёкъ этти, кимсени сагъ къалдырмады, топрагъыны да басып алдылар.

22

Беламны чагъырмакъ ичюн Балакъ адамларны ёллай

22^1Сонъ Исраиль огъуллары ёлгъа чыкъып, ордуларыны Моав тегизликлеринде, Иордан озени ялысында, Ерихоннынъ къаршысында ерлештирдилер.

2+Циппорнынъ огълу Балакъ исраиллилер аморлыларгъа нелер япкъанларыны корьди. 3+Исраиль халкъы чокъ сайылы олгъаны ичюн, моавлылар шу халкътан пек къоркътылар. Моавлылар исраиллилерден пек къоркътылар. 4+Моавлылар Мидьян акъсакъалларына:

– Бу халкъ этрафымыздаки бутюн шейни, бугъа тарладаки отны киби, ашамакъта, – дедилер.

О заман моавлыларнынъ падишасы Циппорнынъ огълу Балакъ эди. 5+О, эльчилерни Беорнынъ огълу Беламгъа ёллады. Белам Петор шеэринде, Фират дерьясынынъ ялысында, озь халкъынынъ топрагъында яшай эди. Балакъ оны чагъырып:

– Мысырдан бир халкъ чыкъты ве ер юзюни къаплады. Олар меним янымда ерлештилер. 6+Ялварам, кель де, менден кучьлю олгъан бу халкъны къаргъа. Бельки о заман оларны енъмеге ве топрагъымдан къуваламагъа кучюм етер. Билем ки, сен яхшылыкъ тилеген адамгъа яхшылыкъ япыладжакъ, сен къаргъагъан адам исе къаргъыш тюбюнде оладжакъ, – деди.

7Моавнынъ ве Мидьяннынъ акъсакъаллары, фалджылыкъ ичюн бахшышларны алып, кеттилер. Беламгъа баргъанда, олар онъа Балакънынъ сёзлерини айтып бердилер.

8Белам оларгъа:

– Геджени мында кечиринъиз. РАББИ манъа не десе, ойле джевабыны сизге берерим, – деди.

Моав акъсакъаллары Беламда къалдылар.

9Алла Беламгъа келип:

– Сизге кельген адамлар кимдир? – деди.

10– Моав падишасы, Циппорнынъ огълу Балакъ оларны манъа бойле сёзлернен айтып берди: 11«Мысырдан бир халкъ чыкъты ве ер юзюни къаплады. Ялварам, кель де, оларны къаргъа. Бельки о заман оларны енъмеге ве топрагъымдан къуваламагъа кучюм етер», – деди Белам Аллагъа.

12– Оларнен кетме, халкъны къаргъама. Олар – мубарек халкътыр, – деди Алла Беламгъа.

13Саба турып, Белам Балакънынъ башлыкъларына:

– Топрагъынъызгъа къайтынъыз. РАББИ сизнен кеткениме разылыкъ бермеге истемей, – деди.

14Моав башлыкълары кеттилер, Балакъкъа кельдилер ве:

– Белам бизнен кельмеге истемеди, – дедилер.

15Балакъ баргъан мырзалардан даа буюк ве намлы олгъан башкъа башлыкъларны ёллады. 16Олар Беламгъа келип:

– Циппорнынъ огълу Балакъ бойле дей: «Ялварам, манъа кельмектен ред этме. 17Мен санъа буюк урьмет косьтереджегим, не истесенъ, япаджагъым. Кель, бу халкъны меним ичюн къаргъа», – деди.

18+Белам Балакънынъ къулларына бойле джевап берди:

– Балакъ манъа кумюшке ве алтынгъа толу озь эвини берсе биле, Аллам РАББИнинъ буюргъаныны бозмагъа, озь истегимнен кичик я да буюк ич бир шей япып оламам. 19Сиз бу гедже мында къалынъыз. РАББИ манъа даа бир шей айтаджакъмы-ёкъмы билейим.

20О геджеси Алла Беламгъа келип:

– Эгер бу адамлар сени чагъырмакъ ичюн кельген олсалар, тур да, кет оларнен, лякин ялынъыз Мен санъа айтаджакъ шейлеримни яп, – деди.

21Белам саба турып, эшегини эгерледи ве моавлы башлыкъларнен кетти.

Беламнынъ эшеги

22Алла онынъ кеткенине ачувланды. Ёлны къапатмакъ ичюн, РАББИнинъ мелеги ёлда турды. Белам озь эшеги устюнде кете эди, янында да эки яш хызметчиси бар эди. 23+Эшек РАББИнинъ мелегини корип, ёлдан бурып тарлагъа кетти. Мелек къолунда ачыкъ къылычнен турмакъта эди. Белам эшекни кеткен ёлуна къайтармакъ ичюн, оны урып башлады.

24РАББИнинъ мелеги тар бир ёлда, эки багънынъ арасында турды. Онынъ эм сагъ, эм сол тарафында дивар эди. 25Эшек РАББИнинъ мелегини корип, диваргъа сыкъышты ве Беламнынъ аягъыны диварнен эзди. Белам эшегини кене урды. 26РАББИнинъ мелеги кене башкъа ерге кечти, сагъгъа-солгъа урулмагъа чареси олмагъан тар бир ерде турды. 27Эшек РАББИнинъ мелегини корип, Беламнынъ тюбюнде ерге тюшти. Белам ачувланды ве эшекни таякънен урып башлады. 28О вакъыт РАББИ эшекни лаф эттирди. Эшек Беламгъа:

– Санъа не яптым да, учь кере мени бойле урдынъ? – деди.

29– Сен манъа пек къылындынъ! Къолумда къылыч олгъан олса, шу дакъкъасы сени урып ольдюрир эдим, – деди Белам.

30– Мен сенинъ эшегинъ дегилимми? Биринджи куньден башлап, бугуньге къадар устюме минип юре эдинъ! Эвель санъа бойле япкъан адетим бар эдими? – деди эшек Беламгъа.

– Ёкъ, – деп джевап берди Белам.

31Бундан сонъ РАББИ Беламнынъ козьлерини ачты, ве о ёлда тургъан, къолунда ачыкъ къылычы олгъан РАББИнинъ мелегини корьди ве бетинен ерге тюшти.

32РАББИнинъ мелеги ондан:

– Не ичюн эшегинъни учь кере урдынъ? – деп сорады. – Мен санъа къаршы чыкъмагъа кельдим. Мен эткенинъден разы олмайым. 33Эшек мени корип, учь кере ёлдан бурды. О Менден ёлуны бурмагъан олса, Мен сени ольдюрир эдим, оны исе сагъ къалдырыр эдим.

34Сонъ Белам РАББИнинъ мелегине:

– Гуна ишледим мен. Мени токътатмакъ ичюн ёлда тургъанынъны бильмедим. Эгер Сен буны бегенмесенъ, эвиме къайтайым, – деди.

35РАББИнинъ мелеги Беламгъа:

– Бу адамларнен кет. Лякин ялынъыз Мен санъа айтаджагъымны айт, – деди.

Сонъ Белам Балакънынъ башлыкъларынен берабер кетти.

Балакъ ве Белам корюшелер

36+Балакъ Беламнынъ кельгенини эшитип, оны къаршыламакъ ичюн, Арнон ялысында, сынъырнынъ узакъ кошесинде ерлешкен моавлыларнынъ шеэрине кетти. 37Балакъ Беламгъа:

– Мен сени чагъырмагъа адамларымны ёлладым! Не ичюн манъа кельмединъ? Сени урьмет этмеге кучюм етмезми, аджеба? – деди.

38+– Мына, шимди мен санъа кельдим, – деди Белам Балакъкъа. – Лякин озюмден бир шей айтып олурыммы? Алла манъа нени айтса, оны айтаджагъым.

39Бундан сонъ Белам Балакънен кетип, Кирьят-Хуцоткъа кельди. 40Балакъ бугъаларнен къойларны къурбан чалып, Беламгъа ве янындаки олгъан башлыкъларына эт ёллады.

Беламнынъ биринджи пейгъамберлиги

41Саба Балакъ Беламны Бамот-Баалгъа чыкъарды. Белам андан Исраиль халкъынынъ бир къысмыны корип олды.

23

23^1+– Мында манъа еди къурбан ери къур ве еди бузавнен еди къочкъар азырла, – деди Белам Балакъкъа.

2Балакъ Белам айткъаны киби япты. Балакънен Белам эр къурбан ерининъ устюнде бирер бузавнен къочкъар къурбан оларакъ якътылар. 3Сонъ Белам Балакъкъа:

– Бутюнлей якъыладжакъ къурбанынънынъ янында бекле. Мен барайым, бельки РАББИ къаршыма чыкъар. О, манъа ачаджагъыны санъа бильдереджегим, – деди ве юксек бир ерге чыкъты.

4Алла Беламгъа корюнди. Белам Онъа:

– Еди къурбан ерини къурдым, эр къурбан ерининъ устюнде бирер бузавнен къочкъар къурбан оларакъ якътым, – деди.

5РАББИ Беламгъа не айтаджагъыны бильдирип: «Балакъкъа къайтып, буны айт», – деди. 6Белам къайтты. Иште, Балакъ бутюнлей якъыладжакъ къурбан янында турмакъта, ве Моав башлыкъларынынъ эписи онынъ янындадыр. 7Белам бойле кинаели икяени айтып берди:

– Моав падишасы Балакъ мени Арам топрагъындан,
шаркъ дагъларындан алып кетирди.

«Кель, меним ичюн Якъупны къаргъа!

Кель, Исраильге яманлыкъ тиле», – деди.

8+Эгер Алла оларны къаргъамаса, мен оларны насыл къаргъайым?

Эгер РАББИ оларгъа яманлыкъ тилемесе, мен насыл этип тилейим?

9+Мен оларны къаяларнынъ тёпесинден корем,
оларгъа байырлардан бакъам.

Иште, олар айры яшайлар, башкъа миллетлер киби дегиллер.

10+Ким Якъупнынъ тозуны, Исраильнинъ дёртте бирини сайып олур?

Инсафлы адамнынъ олюминен олейим, сонъум оларнынъки киби олсун!

11Балакъ Беламгъа:

– Манъа япкъанынъ недир? Мен сени душманларымны къаргъамакъ ичюн кетирдим, сен исе оларгъа яхшылыкъ тилейсинъ! – деди.

12– Аджеба мен РАББИнинъ манъа берген сёзлерини айтмагъа борджлу дегилимми? – деди Белам.

Беламнынъ экинджи пейгъамберлиги

13Сонъ Балакъ онъа бойле деди:

– Юр меннен башкъа бир ерге. Андан сен бу халкънынъ эписини дегиль де, бир къысмыны корерсинъ. Оларны мен ичюн шу ерден къаргъа.

14Балакъ Беламны Цофим яйласына, Фисга дагъынынъ тёпесине алып барды. Анда еди къурбан ерини къурды, эр къурбан ерининъ устюнде бирер бузав ве бирер къочкъар бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ кетирди.

15Белам Балакъкъа:

– Мында, бутюнлей якъыладжакъ къурбаннынъ янында бекле, мен Алланынъ къаршысына барайым, – деди.

16РАББИ Беламнен корюшти ве не айтаджагъыны бильдирди: «Балакъкъа къайтып, буны айт». 17Белам къайтты. Иште, Балакъ бутюнлей якъыладжакъ къурбан янында турмакъта, ве Моав башлыкълары онынъ янындадыр. Балакъ онъа:

– РАББИ не айтты? – деди.

18Белам бойле кинаели икяени айтып берди:

– Эй, Балакъ, тур ве динъле!

Циппорнынъ огълу, манъа къулакъ ас!

19+Алла адам дегиль, О, ялан сёйлемез.

Алла инсан огълу дегиль. О, тюшюнджесини денъиштирмез.

Айтып да, япмазмы? Сёз берип де, ерине кетирмезми?

20Мен яхшылыкъ тилемеге башладым,
чюнки О, яхшылыкъ тиледи. Буны денъиштирип оламам.

21Якъупта беля корюнмей, Исраильде къаза тапылмай.

РАББИ, оларнынъ Алласы – оларнынъ янындадыр,
олар Оны озь Падишалары деп илян этип, Онъа боразанларда чалалар.

22+Алла оларны Мысырдан чыкъарды,

О олар ичюн кийик бугъанынъ бойнузлары киби.

23+Якъупкъа къаршы къаргъыш ёкътыр,

Исраильге къаршы ырымджылыкъ ёкътыр.

Бир заманда Якъуп ве Исраиль акъкъында:

«Алла нелер япты!» – дениледжек.

24+Иште, бу халкъ, бир ыргъачы арслан киби, тура, арслан киби, котериле.

Гъаниметни ашап битирмегендже,
ольдюрильгенлерининъ къаныны ичмегендже ятмаз.

25О вакъыт Балакъ Беламгъа:

– Не оларны къаргъа, не де оларгъа яхшылыкъ тиле, – деди.

26Белам джевап берип:

– РАББИ не десе, оны япаджагъымны айтмадыммы санъа? – деди Балакъкъа.

Беламнынъ учюнджи пейгъамберлиги

27– Юр, мен сени башкъа бир ерге алып барайым. Бельки, Аллагъа хош келир, андан меним ичюн оларны къаргъарсынъ, – деди Балакъ Беламгъа.

28Бойледже, Балакъ Беламны сахрагъа бакъкъан Пеор дагъынынъ тёпесине алып барды.

29– Мында манъа еди къурбан ери къур ве манъа еди бузавнен еди къочкъар азырла, – деди Белам Балакъкъа.

30Балакъ Беламнынъ айткъаныны япты ве эр къурбан еринде бирер бузав ве бирер къочкъарны бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ якъты.

24

24^1Белам, РАББИнинъ Исраильге яхшылыкъ тилемектен хош къалгъаныны корип, эвель япкъаны киби фал бакъмады, юзюни сахрагъа чевирди. 2+Белам бакъты ве Исраильнинъ къабиле-къабиле ерлешкенини корьди. Онъа Алланынъ Руху энди. 3О, озь кинаели икяесини айтып берди:

– Беорнынъ огълу Белам дей,
козю ачыкъ олгъан акъай айта.
4Алланынъ сесини эшиткен адам дей,

Къудретли Алланынъ руяларыны корьген акъай айта.

О, ерге тюшеята, козьлери исе ачыкътыр.

5Эй, Якъуп, чадырларынъ не гузель!

Эй, Исраиль, сенинъ яшагъан ерлеринъ не гузель!

6Олар, вадийлер киби, джайылып яталар,
озен ялысында багъчалар киби,
РАББИ сачкъан ахалим тереклери киби,
сувлар янындаки кедр тереклери кибидир.
7Онынъ къопкъаларындан сувлар акъаджакъ,
урлукълары номай сувда оладжакъ.
Оларнынъ падишасы Агъагъдан буюк оладжакъ,
онынъ падишалыгъы юкселеджек.
8+Алла оларны Мысырдан чыкъарды,

О олар ичюн кийик бугъанынъ бойнузлары кибидир.

О, душман олгъан халкъларны ашап битире,
кемиклерини парчалай, окъларынен оларны теше.

9+Арслан киби, ыргъачы арслан киби, пысып ята,

Оны котермеге кимнинъ кучю бар?

Санъа яхшылыкъ тилеген яхшылыкъ корер,

Сени къаргъагъан исе къаргъышкъа огърасын!

10+Балакъ Беламгъа пек ачувланды ве ачувындан элини элине урды.

– Мен сени душманларымны къаргъамакъ ичюн чагъырдым, сен исе энди учюнджи кере оларгъа яхшылыкъ тилейсинъ, – деди Балакъ Беламгъа. 11– Айды, энди эвинъе къач. Санъа урьмет косьтереджегимни айттым, лякин РАББИ урьметни сенден узакълаштырды.

12Белам Балакъкъа бойле джевап берди:

– Манъа эльчилеринъни ёллагъанынъда, мен оларгъа бойле деп айттым: 13«Балакъ манъа кумюшке ве алтынгъа толу озь эвини берсе биле, РАББИнинъ буюргъаныны бозмагъа, озь истегимнен кичик я да буюк ич бир шей япып оламам. РАББИ не десе, оны айтаджагъым».

Беламнынъ сонъки пейгъамберлиги

14Иште, шимди халкъыма къайтайым. Кель, бу халкъ келеджекте халкъынъа нелер япаджагъыны санъа бильдирейим.

15О вакъыт Белам кинаели икяесини айтып берди:

– Беорнынъ огълу Белам дей,
козю ачыкъ олгъан акъай айта.

16Алланынъ сесини эшиткен адам дей.

О, Юдже Алланынъ бильгисини биле,

Къудретли Алланынъ руяларыны коре.

О, ерге тюшеята, козьлери исе ачыкътыр.

17+Оны корем, амма шимдилик дегиль.

Онъа бакъам, амма О, якъында дегиль.

Якъуптан бир йылдыз чыкъаджакъ,

Исраильден бир таякъ юкселеджек.

О, моавлыларнынъ кенарларыны бозаджакъ,

Шетнинъ огъулларыны бутюнлей ёкъ этеджек.

18+Эдом Онынъ топрагъы оладжакъ,
душманлар Сеирни басып аладжакъ.

Исраиль исе кучьлю оладжакъ.

19Якъуптан укюмдар пейда оладжакъ,
шеэрде сагъ къалгъанларны ёкъ этеджек.

20+Сонъ о, Амалекке тараф бакъты ве кинаели икяесини айтып берди:

– Амалек халкълар арасында биринджидир,
амма сонъу – ёкъ этилювидир.

21+Сонъ о, кенлилерге тараф бакъты ве кинаели икяесини айтып берди:

– Сиз яшагъан еринъиз къавийдир,
юванъыз къаяларда къурулгъан.

22Лякин Къаин дарма-дагъын оладжакъ,

Ашшур сизни эсирге аладжакъ.

23Белам бир даа кинаели икяесини айтып берди:

– Алла буны япкъанда,
сагъ къалгъаннынъ башына беля олсун!
24+Киттимден гемилер келеджек,
Ашшурны ве Эверни бойсундыраджакълар,
лякин олар да гъайып оладжакъ!

25Бундан сонъ Белам турып, эвине къайтты, Балакъ да озь ёлунен кетти.

25

Шиттимде олгъан Исраильнинъ путперестлиги

25^1+Исраиллилер Шиттимде яшагъанда, халкъ моавлы къызларнен ороспуланмагъа башладылар. 2+Бу къызлар исраиллилерни озь аллаларына къурбан чалмагъа чагъырдылар. Исраиль халкъы къурбан этини ашай ве оларнынъ аллаларына табына башладылар. 3+Исраиль Баал-Пеоргъа табынып башладылар. Бунынъ ичюн РАББИ Исраильге пек гъазапланды. 4+РАББИ Мусагъа:

– Халкънынъ эписи башлыкъларыны ал да, куньдюз оларны Меним огюмде ас. О вакъыт Исраильге къаршы олгъан РАББИнинъ гъазабы ятышыр, – деди.

5Муса Исраиль къадыларына:

– Эр биринъиз озь адамларынъыз арасында Баал-Пеоргъа табынгъанларны ольдюринъиз, – деди.

6О арада Исраиль огъулларындан бир адам кельди ве агъа-къардашларына Мусанынъ ве Исраильнинъ бутюн джемаатынынъ козю огюнде мидьянлы бир къызны кетирди. Олар исе о вакъыт Корюшюв Чадырынынъ киришинде агъламакъта эдилер. 7+Руханий Харуннынъ торуны, Элазарнынъ огълу Пинехас буны корьгенде, турды да, джемааттан айырылды ве къолуна бир мызракъ алды. 8+Исраиллининъ артындан чадыргъа кирди ве мызрагъыны экисине бирден саплады. Мызракъ эм исраиллини, эм де къызнынъ къарыныны тешип чыкъты. Сонъ Исраиль огъулларынынъ ёкъ этилюви токътады. 9Ёкъ этилювден ольгенлернинъ сайысы 24 000 адам эди.

10РАББИ Мусагъа:

11– Руханий Харуннынъ торуны, Элазарнынъ огълу Пинехас Меним гъазабымны Исраиль огъулларындан къайтарды, оларнынъ арасында о, Меним ичюн гъайрет косьтерди. Шунынъ ичюн Мен куньджюлигимде Исраиль огъулларыны ёкъ этмедим. 12+Шу себептен онъа айт ки, Мен онъа аманлыкъ васиетимни береджегим. 13+Шу васиет онъа ве онынъ эвлятларына эбедий руханийлик васиети оладжакъ. О, Алласы ичюн гъайретни косьтерди ве Исраиль огъуллары ичюн одеме этти, – деди.

14Мидьянлы къызнен берабер ольдюрильген исраиллининъ ады Зимрий эди. О, Салунынъ огълу, шимеонлыларнынъ къоранта башлыгъы эди. 15+Ольдюрильген мидьянлы къызнынъ ады исе – Козбий. О, Цурнынъ къызы, Цур исе халкъларнынъ башы, мидьянлы сой башлыгъы эди.

16РАББИ Мусагъа:

17+– Мидьянлыларгъа уджюм этинъиз ве оларны ёкъ этинъиз. 18Олар озь айнеджиликлеринен сизге къаршы душманджа арекет эттилер, Пеорнен ве озь къызкъардашынен, мидьянлы башлыкънынъ къызы Козбийнен сизлерни алдаттылар. Лякин Пеор ичюн ёкъ этилюв кунюнде бу къыз ольдюрильди, – деди.

26

Исраильнинъ экинджи кере сайылувы

26^1Ёкъ этилювден сонъ, РАББИ Мусагъа ве руханий Харуннынъ огълу Элазаргъа:

2+– Исраиль огъулларынынъ бутюн джемаатыны, йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъан акъайларны эсапланъыз. Къоранталарына коре Исраильде дженкке ярагъан эписини сайынъыз, – деди.

3Муса ве руханий Элазар Моав тегизлигинде, Иорданнынъ янында, Ерихон къаршысында халкъкъа:

4– РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, йигирми ве даа буюк яштаки акъайларны сайынъыз, – деди.

Мысыр топрагъындан чыкъкъан исраиллилер булардыр:

5+Исраильнинъ биринджи догъгъаны Рубен. Рубеннинъ огъуллары: Ханокътан – ханокълыларнынъ сою, Паллудан – паллулыларнынъ сою, 6+Хецрондан – хецронлыларнынъ сою, Къармийден – къармийлилернинъ сою. 7+Будыр рубенлилернинъ сойлары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 43 730 адам.

8Паллунынъ огълу – Элиав. 9+Элиавнынъ огъуллары: Немуэл, Датан ве Авирам. Шу Датан ве Авирам джемаатнынъ башлыкълары эдилер. Олар Къорах яндашларынен берабер Мусагъа ве Харунгъа къаршы чыкътылар ве РАББИге къаршы шикяет эттилер. 10+Ер озь агъзыны ачып, оларны Къорахнен берабер ютты. Атеш 250 адамларны якъкъанда, Къорахнынъ тарафдарлары да ольди. Бойледже, олар башкъалары ичюн алямет олдылар. 11+Къорахнынъ огъуллары исе ольмеди.

12+Сойларына коре Шимеоннынъ огъуллары: Немуэлден – немуэллилернинъ сою, Яминден – яминлилернинъ сою, Якинден – якинлилернинъ сою, 13Зерахтан – зерахлыларнынъ сою, Шаулдан – шауллыларнынъ сою. 14+Шимеонлыларнынъ сойлары булардыр – 22 200 адам.

15+Сойларына коре Гъаднынъ огъуллары: Цефондан – цефонлыларнынъ сою, Хаггийден – хаггийлилернинъ сою, Шунийден – шунийлилернинъ сою, 16Ознийден – ознийлилернинъ сою, Эрийден – эрийлилернинъ сою, 17Ароддан – ародлыларнынъ сою, Арелийден – арелийлилернинъ сою. 18+Будыр Гъаднынъ сойлары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 40 500 адам.

19+Ехуданынъ огъуллары – Эр ве Онан. Эр ве Онан Ханаан топрагъында ольдилер. 20Сойларына коре Ехуданынъ огъуллары: Шеладан – шелалыларнынъ сою, Перецтен – перецлилернинъ сою, Зерахтан – зерахлыларнынъ сою. 21Перецнинъ огъуллары: Хецрондан – хецронлыларнынъ сою, Хамулдан – хамуллыларнынъ сою. 22+Будыр Ехуданынъ сойлары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 76 500 адам.

23+Сойларына коре Йиссакъарнынъ огъуллары: Толадан – толалыларнынъ сою, Пувадан – пувалыларнынъ сою, 24Яшувдан – яшувлыларнынъ сою, Шимрондан – шимронлыларнынъ сою. 25+Будыр Йиссакъарнынъ сойлары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 64 300 адам.

26+Сойларына коре Зевулуннынъ огъуллары: Середден – середлилернинъ сою, Элондан – элонлыларнынъ сою, Яхлеэлден – яхлеэллилернинъ сою. 27+Будыр Зевулуннынъ сойлары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 60 500 адам.

28+Сойларына коре Юсуфнынъ огъуллары: Менашше ве Эфраимдир. 29+Менашшенинъ огъуллары: Макирден – макирлилернинъ сою (Макир Гиладнынъ бабасы олды), Гиладдан – гиладлыларнынъ сою. 30Гиладнынъ огъуллары булардыр: Иэзерден – иэзерлилернинъ сою, Хелектен – хелеклилернинъ сою, 31Асриэлден – асриэллилернинъ сою, Шекемден – шекемлилернинъ сою, 32Шемидадан – шемидалыларнынъ сою, Хеферден – хеферлилернинъ сою. 33+Хефернинъ огълу Целофехаднынъ огъуллары олмады, ялынъыз къызлары бар эди. Целофехад къызларынынъ адлары: Махла, Ноа, Хогъла, Милкъа ве Тирца. 34+Будыр Менашшенинъ сойлары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 52 700 адам.

35+Сойларына коре Эфраимнинъ огъуллары булардыр: Шутелахтан – шутелахлыларнынъ сою, Бекерден – бекерлилернинъ сою, Тахандан – таханлыларнынъ сою. 36Шутелахнынъ огъуллары булардыр: Эрандан – эранлыларнынъ сою. 37+Будыр Эфраим огъулларынынъ сойлары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 32 500 адам. Будыр сойларына коре Юсуфнынъ огъуллары.

38+Сойларына коре Биньяминнинъ огъуллары булардыр: Беладан – белалыларнынъ сою, Ашбелден – ашбеллилернинъ сою, Ахирамдан – ахирамлыларнынъ сою, 39Шефуфамдан – шуфамлыларнынъ сою, Хуфамдан – хуфамлыларнынъ сою. 40Беланынъ огъуллары: Ард ве Нааман. Арддан – ардлыларнынъ сою, Наамандан – нааманлыларнынъ сою. 41+Будыр сойларына коре Биньяминнинъ огъуллары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 45 600 адам.

42+Сойларына коре Даннынъ огъуллары булардыр: Шухамдан – шухамлыларнынъ сою. Будыр сойларына коре Даннынъ сойлары. 43+Шухамлыларнынъ бутюн сойлары, джедвельде язылгъанлары – 64 400 адам.

44+Сойларына коре Ашернинъ огъуллары: Йимнадан – йимналыларнынъ сою, Йишвийден – йишвийлилернинъ сою, Бриадан – бриалыларнынъ сою. 45Брианынъ огъулларындан: Хеверден – хеверлилернинъ сою, Малкиэлден – малкиэллилернинъ сою. 46Ашернинъ Серах адлы бир къызы бар эди. 47+Будыр Ашер огъулларынынъ сойлары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 53 400 адам.

48+Сойларына коре Нафталийнинъ огъуллары: Яхцеэлден – яхцеэллилернинъ сою, Гунийден – гунийлилернинъ сою, 49Ецерден – ецерлилернинъ сою, Шиллемден – шиллемлилернинъ сою. 50+Будыр сойларына коре Нафталийнинъ сойлары. Оларнынъ джедвельде язылгъанлары – 45 400 адам.

51+Сайылгъан Исраиль огъулларынынъ эписи – 601 730 адам.

52РАББИ Мусагъа бойле деди:

53+– Адларынынъ сайысына коре оларгъа пай оларакъ топракъ болюнсин. 54+Сайысы чокъча олгъанларгъа буюк пайны, сайысы азджа олгъанларгъа кучюк пайны бер. Эр къабилеге джедвельде язылгъан сайысына коре, адам башына коре пай берильсин. 55Топракъ джерепке коре дагъытылсын. Олар озь къабилесининъ адларына коре пайларыны алсынлар. 56Эм чокъ сайылы, эм аз сайылы къабиленинъ пайлары джерепке коре дагъытылсынлар.

57Сойларына коре сайылгъан левийлилер булардыр: Гершондан – гершонлыларнынъ сою, Кехаттан – кехатлыларнынъ сою, Мерарийден – мерарийлилернинъ сою. 58Будыр левийлилернинъ сойлары: ливнийлилернинъ сою, хевронлыларнынъ сою, махлийлилернинъ сою, мушийлилернинъ сою, къорахлыларнынъ сою. Кехат Амрамнынъ бабасы олды. 59Амрамнынъ апайы Ёкевед эди. О, Левийнинъ къызы эди. Левийнинъ апайы оны Мысырда догъурды. Ёкевед Амрамгъа Харунны, Мусаны ве къызкъардашлары Мерьемни догъурды. 60+Харун Надав, Авиху, Элазар ве Итамарнынъ бабасы олды. 61+Надав ве Авиху ольдилер, чюнки олар РАББИнинъ огюне башкъа бир атешни якътылар.

62+Левийлилернинъ джедвельде язылгъанлары – бир айлыкъ ве даа зияде олгъан бутюн эркеклер – 23 000 адам. Олар Исраиль огъулларынен берабер сайылмадылар, чюнки Исраиль огъулларынынъ арасында оларгъа топракъ пайы берильмеген эди.

63Булардыр Муса ве руханий Элазар сайгъан адамлар. Олар Исраиль огъулларыны Моав тегизлигинде, Иорданнынъ янында, Ерихон къаршысында сайды. 64Бу сайылгъанларнынъ арасында Мусанынъ ве руханий Харуннынъ Синай сахрасында сайылгъан Исраиль огъулларындан кимсе ёкъ эди. 65+РАББИ оларгъа мытлакъ сахрада оледжеклерини айткъан эди. Олардан кимсе сагъ къалмагъан эди. Ялынъыз Ефунненинъ огълу Къалев ве Нуннынъ огълу Ехошуа къалдылар.

27

Целофехаднынъ къызлары

27^1+Целофехад – Хефернинъ огълу, Хефер – Гиладнынъ огълу, Гилад – Макирнинъ огълу, Макир – Менашшенинъ огълу, Менашше – Юсуфнынъ огълу эди. Менашшенинъ союндан Целофехаднынъ къызлары эди. Оларнынъ адлары: Махла, Ноа, Хогъла, Милкъа ве Тирца. Олар келип, 2Мусанынъ ве руханий Элазарнынъ огюнде, башлыкъларнынъ ве бутюн джемаатнынъ огюнде, Корюшюв Чадырынынъ кириши янында турдылар ве:

3+– Бабамыз сахрада ольди. О, РАББИге къаршы чыкъкъан Къорахнынъ яндашлары арасында дегиль эди. О, ишлеген гунасы ичюн ольди. Онынъ огъуллары исе олмады. 4+Огълу олмагъаны ичюн, бабамызнынъ ады къабилеси арасындан не ичюн ёкъ оладжакъ? Бабамызнынъ агъа-къардашлары арасында бизге де топракъ пайы беринъиз, – дедилер.

5Муса оларнынъ ишини РАББИнинъ огюне кетирди. 6РАББИ Мусагъа:

7– Целофехаднынъ къызлары догъру айталар. Оларгъа эмджелерининъ арасында топракъ пайыны, бабаларынынъ пайыны бер, – деди.

8– Исраиль огъулларына бойле айт:

Эгер бирев огълу олмайып ольсе, онынъ пайы къызына берильсин. 9Къызы олмаса, пайыны огълан къардашларына, 10огълан къардашы олмаса, эмджелерине беринъиз. 11+Эмджелери де олмаса, пайыны онынъ союндан олгъан якъын догъмушына беринъиз, ве о, онынъ саиби олсун. РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, бу Исраиль огъуллары ичюн низамнаме ве къарар олсун.

Нуннынъ огълу Ехошуа Мусанынъ ерини ала

12+Бундан сонъ РАББИ Мусагъа:

– Аварим дагълыгъына чыкъ, Исраиль огъулларына берген топракъкъа бакъ, – деди. 13+– Топракъны корьген сонъ, агъанъ Харун киби, сен де олип, баба-деделеринъе къошуладжакъсынъ. 14+Экинъиз Цин сахрасында буюргъанымны динълемединъиз. Джемаат манъа къаршы шикяет эткенде, сиз оларнынъ козю огюнде Мерива сувларында мукъаддеслигимни косьтермединъиз.

(Бу, Къадеш янындаки, Цин сахрасындаки Мерива сувларыдыр.)

15Муса РАББИге бойле джевап берди:

16+– РАББИ, эр джанлы шейге рухуны берген Алла бу джемааткъа бир башлыкъ къойсун, 17+о, джемаатнынъ огюнде юрсюн ве джемааткъа ёлбашчылыкъ этсин. РАББИнинъ джемааты чобансыз къойлар киби къалмасын.

18+РАББИ Мусагъа бойле деди:

– Озюнде Рух олгъан Нуннынъ огълу Ехошуаны янынъа ал да, башына къолунъны къой. 19+Оны руханий Элазарнынъ ве бутюн джемаатнынъ огюне чыкъар ве эр кеснинъ огюнде оны халкънынъ ёлбашчысы яп. 20+Бутюн Исраиль джемааты оны динълесин деп, онъа сенинъ акимиетинъни бер. 21О, руханий Элазарнынъ огюнде турсун ве Ур алетлери[*] ярдымынен РАББИнинъ огюнде чыкъкъан къарар акъкъында сорасын. Онынъ сёзюне коре о ве Исраиль огъулларынынъ эписи, бутюн джемаат эр бир шейни башласынлар ве эр бир шейни битирсинлер.

22Муса РАББИ онъа буюргъаны киби япты. О, Ехошуаны алды ве оны руханий Элазарнынъ ве бутюн джемаатнынъ огюне къойды. 23Озь къолларыны онынъ башына къойып, РАББИ Мусагъа айткъаны киби, оны халкънынъ ёлбашчысы япты.

28

Эр вакъыттаки къурбанлар акъкъында

28^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына бойле буюр, оларгъа бойле айт:

Мукъайт олунъыз ве Меним бахшышларымны, Манъа хош къокъу чыкъармакъ ичюн атеште якъыладжакъ бахшыш оларакъ кетирген ашлыкъ бахшышларымны озь вакътында кетиринъиз.

3Оларгъа айт:

Атеште якъыладжакъ бахшыш оларакъ РАББИге шуны кетиринъиз: эки баш бир йыллыкъ къусурсыз къочкъарны. Оларны эр вакъыт бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ кетиринъиз. 4Къочкъарнынъ бирини саба, экинджисини акъшам кетиринъиз. 5Ашлыкъ бахшышы оларакъ ярым чанакъ темиз зейтюн ягъынен къарыштырылгъан бир чанакъ[*] энъ яхшы богъдай унуны кетиринъиз. 6Бу – даимий бутюнлей якъыладжакъ бахшыштыр. О, Синай дагъында буюрылгъан эди, хош къокъу чыкъармакъ ичюн, РАББИге атеште якъыладжакъ къурбандыр. 7Эр бир къочкъарнен ярым чанакъ ольчюсинде тёкюледжек бахшышны кетиринъиз. Азиз ерде тёкюледжек бахшыш оларакъ РАББИ ичюн ичкини тёкюнъиз. 8Экинджи къочкъарны, сабадаки киби, ашлыкъ бахшышынен ве тёкюледжек бахшышнен берабер атеште якъыладжакъ къурбан оларакъ акъшам кетиринъиз. О, РАББИге хош къокъу олсун.

Раатлыкъ куню кетирильген бахшышлар

9Раатлыкъ куню эки баш бир йыллыкъ къусурсыз къочкъарны, ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан эки чанакъ энъ яхшы богъдай унуны ве тёкюледжек бахшышны кетиринъиз. 10+Эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбандан ве тёкюледжек бахшыштан гъайры, эр раатлыкъ куню бойле бутюнлей якъыладжакъ къурбанны кетиринъиз.

Янъы ай догъгъанда кетирильген бахшышлар

11+Эр янъы айнынъ биринджи куню РАББИге бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ туварынъыздан эки бузавны, бир къочкъарны ве еди баш бир йыллыкъ къусурсыз къозуны кетиринъиз. 12Эр бузавнен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан учь чанакъ энъ яхшы богъдай уну, къочкъарнен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан эки чанакъ энъ яхшы богъдай уну, 13эр къозунен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырлгъан бир чанакъ[*] энъ яхшы богъдай унуны кетиринъиз. Бу – РАББИ ичюн бутюнлей якъыладжакъ къурбандыр ве хош къокъудыр. 14Эр бузавнен берабер тёкюледжек бахшыш оларакъ бир чанакъ, къочкъарнен берабер – чанакънынъ учьте экиси, эр къозунен берабер – ярым чанакъ[*] шарап олсун. Йылларнынъ айларында эр янъы ай куню бойле бутюнлей якъыладжакъ къурбанлар кетирильсин.

15Эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбандан ве тёкюледжек бахшыштан гъайры, РАББИге гуналар ичюн къурбан оларакъ бир текени кетиринъиз.

Песах Байрамында кетирильген бахшышлар

16+Биринджи айда, айнынъ 14-юнджи куню – РАББИнинъ Песахыдыр. 17+Шу айнынъ 15-инджи куню байрам олсун. Еди кунь маясыз пишкен пите ашанъыз. 18Биринджи куню мукъаддес топлашув олсун, ишке янашманъыз. 19РАББИ ичюн атеште бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ тувардан эки бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ еди къозуны кетиринъиз. Оларнынъ эписи къусурсыз олмакъ керек. 20Оларнен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуны кетиринъиз: эр бузавнен берабер – учь чанакъ, къочкъарнен берабер – эки чанакъ, 21еди къозудан эр къозунен берабер – бир чанакъ. 22Гуналар ичюн къурбан оларакъ, сиз ичюн одеме этмеге, бир теке кетиринъиз. 23Сабадаки бутюнлей якъыладжакъ къурбандан, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбандан гъайры шу къурбанларны кетиринъиз. 24Бойледже, еди кунь девамында атеште якъыладжакъ аш кетиринъиз. О, РАББИге хош къокъу олсун. Буны эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбандан ве тёкюледжек бахшыштан гъайры япынъыз. 25Единджи куню мукъаддес топлашувынъыз олсун, ишке янашманъыз.

Биринджи Берекетлер Куню кетирильген бахшышлар

26Биринджи Берекетлер Куню, Афталар Байрамында РАББИге янъы ашлыкъ бахшышларыны кетиргенинъизде, мукъаддес топлашувынъыз олсун, ишке янашманъыз. 27РАББИ ичюн хош къокъу оларакъ, бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ тувардан эки бузав, бир къочкъар ве бир йыллыкъ еди къозуны кетиринъиз. 28Оларнен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуны кетиринъиз: эр бузавнен берабер – учь чанакъ, къочкъарнен берабер – эки чанакъ, 29еди къозудан эр къозунен берабер – бир чанакъ. 30Сиз ичюн одеме этмеге бир текени кетиринъиз. 31Эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбандан ве ашлыкъ бахшышындан гъайры, буларны тёкюледжек бахшышнен берабер кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек.

29

Боразанлар Кунюнде кетирильген бахшышлар

29^1+Единджи айда, айнынъ биринджи куню мукъаддес топлашувынъыз олсун, ишке янашманъыз. О кунь сизлер ичюн Боразанлар Куню олсун. 2РАББИге хош къокъу чыкъармакъ ичюн, бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве еди баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 3Оларнен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуны кетиринъиз: бир бузавнен берабер – учь чанакъ, бир къочкъарнен берабер – эки чанакъ, 4еди къозудан эр къозунен берабер – бир чанакъ. 5Гуналар ичюн къурбан оларакъ, сиз ичюн одеме этмеге, бир теке кетиринъиз. 6Низамнамеге коре кетирильген янъы айнынъ бутюнлей якъыладжакъ къурбанындан ве ашлыкъ бахшышындан гъайры, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбандан, ашлыкъ бахшышындан ве оларнынъ тёкюледжек бахшыштан гъайры, буларны РАББИге хош къокъу чыкъармакъ ичюн кетиринъиз.

Одеме Куню кетирильген бахшышлар

7+Единджи айнынъ онунджы куню мукъаддес топлашувынъыз олсун. О куню алчакъгонъюлли олунъыз ве ишке янашманъыз. 8РАББИге хош къокъу чыкъармакъ ичюн, бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ бир бузав, бир къочкъар ве еди баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 9Оларнен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуны кетиринъиз: бир бузавнен берабер – учь чанакъ, бир къочкъарнен берабер – эки чанакъ, 10еди къозудан эр къозунен берабер – бир чанакъ. 11Гуналар ичюн къурбан оларакъ бир теке кетиринъиз. Булар, одемелер этмеге гуналар ичюн къурбандан ве эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен тёкюледжек бахшышлардан ве ашлыкъ бахшышларындан гъайры олсунлар.

Чалашлар Байрамында кетирильген бахшышлар

12+Единджи айнынъ 15-инджи куню мукъаддес топлашувынъыз олсун, ишке янашманъыз. Еди кунь девамында РАББИнинъ байрамыны кечиринъиз. 13РАББИге хош къокъу чыкъармакъ ичюн, бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ 13 бузав, эки къочкъар ве 14 баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 14Оларнен берабер ашлыкъ бахшышы оларакъ зейтюн ягъынен къарыштырылгъан энъ яхшы богъдай унуны кетиринъиз: 13 бузавларнынъ эр бузавынен берабер – учь чанакъ, эки къочкъарнынъ эр къочкъарынен берабер – эки чанакъ, 1514 къозудан эр къозунен берабер – бир чанакъ. 16Гуналар ичюн къурбан оларакъ бир теке кетиринъиз. Булар, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен тёкюледжек бахшышлардан ве ашлыкъ бахшышларындан гъайры олсунлар.

17Экинджи куню 12 бузав, эки къочкъар ве 14 баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 18Оларнен берабер бузавларнынъ, къочкъарларнынъ ве къозуларнынъ сайысына коре, къараргъа коре ашлыкъ бахшышларыны ве тёкюледжек бахшышларны кетиринъиз. 19Гуналар ичюн къурбан оларакъ бир теке кетиринъиз. Булар, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен тёкюледжек бахшышлардан ве ашлыкъ бахшышларындан гъайры олсунлар.

20Учюнджи куню 11 бузав, эки къочкъар ве 14 баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 21Оларнен берабер бузавларнынъ, къочкъарларнынъ ве къозуларнынъ сайысына коре, къараргъа коре ашлыкъ бахшышлары ве тёкюледжек бахшышларны кетиринъиз. 22Гуналар ичюн къурбан оларакъ бир теке кетиринъиз. Булар, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен тёкюледжек бахшышлардан ве ашлыкъ бахшышларындан гъайры олсунлар.

23Дёртюнджи куню он бузав, эки къочкъар ве 14 баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 24Оларнен берабер бузавларнынъ, къочкъарларнынъ ве къозуларнынъ сайысына коре, къараргъа коре ашлыкъ бахшышлары ве тёкюледжек бахшышларны кетиринъиз. 25Гуналар ичюн къурбан оларакъ бир теке кетиринъиз. Булар, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен тёкюледжек бахшышлардан ве ашлыкъ бахшышларындан гъайры олсунлар.

26Бешинджи куню докъуз бузав, эки къочкъар ве 14 баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 27Оларнен берабер бузавларнынъ, къочкъарларнынъ ве къозуларнынъ сайысына коре, къараргъа коре ашлыкъ бахшышлары ве тёкюледжек бахшышларны кетиринъиз. 28Гуналар ичюн къурбан оларакъ бир теке кетиринъиз. Булар, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен тёкюледжек бахшышлардан ве ашлыкъ бахшышларындан гъайры олсунлар.

29Алтынджы куню секиз бузав, эки къочкъар ве 14 баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 30Оларнен берабер бузавларнынъ, къочкъарларнынъ ве къозуларнынъ сайысына коре, къараргъа коре ашлыкъ бахшышлары ве тёкюледжек бахшышларны кетиринъиз. 31Гуналар ичюн къурбан оларакъ бир теке кетиринъиз. Булар, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен тёкюледжек бахшышлардан ве ашлыкъ бахшышларындан гъайры олсунлар.

32Единджи куню еди бузав, эки къочкъар ве 14 баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 33Оларнен берабер бузавларнынъ, къочкъарларнынъ ве къозуларнынъ сайысына коре, къараргъа коре ашлыкъ бахшышлары ве тёкюледжек бахшышларны кетиринъиз. 34Гуналар ичюн къурбан оларакъ бир теке кетиринъиз. Булар, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен тёкюледжек бахшышлардан ве ашлыкъ бахшышларындан гъайры олсунлар.

35Секизинджи куню сизде байрам топлашувы олсун, ишке янашманъыз. 36Атеште бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ, РАББИге хош къокъу чыкъармакъ ичюн, бир бузав, бир къочкъар ве еди баш бир йыллыкъ къозу кетиринъиз. Олар къусурсыз олмакъ керек. 37Оларнен берабер: бузавнен, къочкъарнен ве къозуларнынъ сайысына коре къозуларнен берабер, къараргъа коре ашлыкъ бахшышлары ве тёкюледжек бахшышларны кетиринъиз. 38Гуналар ичюн къурбан оларакъ бир теке кетиринъиз. Булар, эр вакъыттаки бутюнлей якъыладжакъ къурбаннен тёкюледжек бахшышлардан ве ашлыкъ бахшышларындан гъайры олсунлар.

39+Буларны РАББИге тайинленген вакъытта кетиринъиз. Олар адакъ бахшышларынъыздан, озь истегинен кетирильген бахшышларынъыздан, бутюнлей якъыладжакъ къурбанларынъыздан, ашлыкъ ве тёкюледжек бахшышларынъыздан, аманлыкъ къурбанларынъыздан гъайры олсунлар.

30

Адакълар акъкъында къаиделер

30^1Муса РАББИ буюргъан эр шейни Исраиль огъулларына айтып берди. 2Исраиль огъулларынынъ къабиле башлыкъларына бойле деди:

– РАББИ буны буюрды:

3+Эгер бир кимсе РАББИге адакъ берсе я да озюни сёзнен багъласа, берген сёзюни бозмасын, агъзындан эр чыкъкъан лафны ерине кетирсин. 4Эгер къадын РАББИге адакъ берсе ве яшлыгъында, бабасынынъ эвинде озюни сёзнен багъласа, 5ве бабасы онынъ адагъыны ве озюни сёзнен багълагъаныны эшитсе, лякин онъа къаршы чыкъмаса, къадын бутюн адакъларыны ве озюни тутмагъа берген сёзюни ерине кетирмек керек. 6Лякин бабасы буларны эшитип, онъа разылыкъ бермесе, онынъ эписи адакълары ве еминлери ерине кетирильмек керекмей. РАББИ оны багъышлайджакъ, чюнки бабасы онъа разылыкъ бермеди.

7Эгер къадын адакъ вакътында, я да агъзындан чыкъкъан лафынен озюни багълагъанында, акъайгъа чыкъса, 8ве акъайы буны эшитип, къаршы чыкъмаса, къадыннынъ бутюн берген адакълары ве сёзлери ерине кетирильмек керек. 9Лякин акъайы буларны эшитип, онъа разылыкъ бермесе, онынъ адакъларыны ве агъзындан чыкъып оны багълагъан лафларыны ёкъ этеджек. РАББИ къадынны багъышлайджакъ.

10Тул я да айырылгъан апайнынъ адагъы, джанына насыл агъырлыкъ алса-алсын, ерине кетирильмек керек.

11Эгер бир къадын акъайынынъ эвинде адакъ берсе я да озюни сёзнен багъласа, 12ве акъайы буны эшитип, къаршы чыкъмайып ясакъ этмесе, къадыннынъ бутюн адакълары ве бутюн сёзлери ерине кетирильмек керек. 13Лякин эгер акъай оларны эшитип, оларны инкяр этсе, агъзындан чыкъкъан бутюн адакълары ве сёзлери ерине кетирильмек керекмей. Акъайы оларны ёкъ этти, ве РАББИ къадынны багъышлайджакъ. 14Озь джаныны итаат этмек ичюн къадыннынъ берильген эр адагъыны ве эр еминини ерине кетирмеге акъайынынъ эм разылыкъ бермеге, эм разылыкъ бермемеге акъкъы бар. 15Эгер акъай кунь куньден сесини чыкъармайып, онъа къаршы чыкъмаса, демек о, бутюн адакъларыны я да сёзлерини ерине кетирмеге разылыкъ берди, чюнки оларны эшиткен куню оларгъа къаршы чыкъмады. 16Эгер оларны эшиткенден бираз вакъыт кечкен сонъ, оларны бозса, къадыннынъ гунасы акъайынынъ башына тюшер.

17Акъайнынъ къадынынен, бабанынъ онынъ эвинде яшагъан яш къызынен аралары бойле олсун. Будыр – РАББИ Мусагъа буюргъан низамнамелер.

31

Исраиллилер мидьянлыларны джезалайлар

31^1РАББИ Мусагъа:

2+– Исраиль огъуллары ичюн мидьянлыларны джезала. Бундан сонъ сен олип, халкъынъа къошуладжакъсынъ, – деди.

3Муса халкъкъа буны айтты:

– Мидьянлыларгъа къаршы дженк этмек, оларгъа РАББИнинъ джезасыны бермек ичюн, аранъыздан адамларны силяландырынъыз. 4Эр къабиледен бирер бинъ адам сайланъыз, исраиллилернинъ эр къабилесинден адамларны дженкке ёлланъыз.

5Исраиллилернинъ бинълеринден, эр къабилесинден бирер бинъ адам сайлады, 12 000 адам дженкке силяланды. 6+Муса оларны, эр къабиледен бинъер адамны дженкке ёллады. Оларнен берабер руханий Элазарнынъ огълу Пинехасны дженкке ёллады. Пинехас янына мукъаддес савутларны ве телюке сигналы чалмакъ ичюн боразанларны алды. 7РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, олар мидьянлыларгъа къаршы чыкътылар ве эписи акъайларны ольдюрдилер. 8+Ольдюрильгенлернинъ арасында мидьянлы падишалар Эвий, Рекем, Цур, Хур ве Рева бар эдилер. Бу, беш мидьянлы падиша эди. Беорнынъ огълу Беламны да къылычнен ольдюрдилер. 9Мидьянлы къадынларнен балаларыны исраиллилер эсир алдылар. Бутюн айванларыны, сюрюлерини, малларыны гъаниметке алдылар. 10Мидьянлылар яшагъан бутюн шеэрлерини ве чадыр ордуларыны атеште якътылар. 11Адамлардан башлап айванларгъадже бутюн алынгъан шейлерни ве гъаниметни янларына алдылар. 12Эсирлернен гъаниметни ве бутюн алынгъан шейлерни Мусагъа ве руханий Элазаргъа ве Исраиль огъулларынынъ джемаатына, ордусына, Моав тегизлигине, Иордан озенининъ янына, Ерихон къаршысына кетирдилер.

Эсирлернинъ такъдири ве гъаниметнинъ темизленюви

13Муса, руханий Элазар ве джемаатнынъ башлыкълары оларны къаршыламакъ ичюн ордудан тыш чыкътылар. 14Муса дженктен къайткъан арбий башлыкъларына: бинъбашыларгъа ве юзбашыларгъа ачувланды, 15+оларгъа:

– Не ичюн эписи къадынларны сагъ къалдырдынъыз? 16+Бу къадынлар Беламнынъ огютине коре, Пеорнынъ истегине уйып, Исраиль огъуллары ичюн РАББИден юзь чевирмеге мана олдылар. Шунынъ ичюн РАББИнинъ джемааты арасында ёкъ этилюв олды. 17+Шимди бутюн огълан балачыкъларны ве акъайнен яткъан къадынларны ольдюринъиз. 18+Ялынъыз акъайнен ятмагъан яш къызларны озьлеринъиз ичюн сагъ къалдырынъыз.

19+Аранъызда биревни ольдюрген я да ольдюрильген биревге токъунгъан эр кес еди кунь ордудан тыш олсун. Учюнджи ве единджи куню озюнъизни ве эсирлеринъизни элялланъыз. 20Эр урбанъызны ве териден, эчки юнюнден, агъачтан япылгъан эр савутны элялланъыз, – деди.

21Бундан сонъ руханий Элазар дженкке баргъан аскерлерге:

– РАББИ Мусагъа буюргъан къануннынъ низамнамеси будыр. 22Алтынны, кумюшни, бакъырны, демирни, къалайны, къуршунны 23ве атешке даянгъан эр шейни темизлемек ичюн, атештен кечиринъиз. Ондан гъайры оларны темизлев сувунен темизлемек керек. Атешке даянмагъан шейлерни сувдан кечиринъиз. 24+Единджи куню урбаларынъызны ювунъыз ве бойле этип, элял оладжакъсынъыз. Сонъ ордугъа кирмек мумкюнсинъиз, – деди.

Гъаниметнинъ болюнюви

25РАББИ Мусагъа бойле деди:

26– Сен, руханий Элазар ве джемаат башлыкълары эсирге алынгъан адамларны ве басып алынгъан айванларны сайынъыз. 27+Алынгъан шейлерни дженкке баргъан аскерлер ве бутюн джемаатнынъ арасында болюнъиз. 28Дженкке баргъан аскерлерден РАББИ ичюн берги ал. Эр беш юз адамдан, тувардан, эшектен ве къой-эчкиден бир адамны, туварны, эшекни ве къой-эчкини ал. 29Бу бергини аскерлернинъ яры пайындан ал да, РАББИге котериледжек бахшыш оларакъ Элазар руханийге бер. 30Исраиль огъулларынынъ ярысындаки адамлардан, туварлардан, эшеклерден, къой-эчкилерден ве башкъа айванлардан эллиде бирини ал да, РАББИнинъ Мескени ичюн джевапкяр олгъан левийлилерге бер.

31Муса ве руханий Элазар РАББИнинъ Мусагъа буюргъаныны яптылар.

32Дженкке баргъан аскерлернинъ гъаниметинден къалгъан булар эди: 675 000 къой-эчки, 3372 000 тувар, 3461 000 эшек 35ве эписи олып, акъайнен ятмагъан 32 000 къыз.

36Дженкке баргъан аскерлерге тюшкен яры пай бу эди: 337 500 къой-эчки, 37олардан РАББИге берги оларакъ – 675 къой-эчки; 3836 000 тувар, олардан РАББИге берги оларакъ – 72 тувар; 3930 500 эшек, олардан РАББИге берги оларакъ – 61 эшек; 4016 000 адам, олардан РАББИге берги оларакъ – 32 адам.

41РАББИ буюргъаны киби, Муса бу бергини, РАББИнинъ котериледжек бахшышыны руханий Элазаргъа берди.

42Дженкке баргъан аскерлерден алынгъан, Исраиль огъулларына берильген яры пайы, 43джемааткъа тюшкен яры пай бу эди: 337 500 къой-эчки, 4436 000 тувар, 4530 500 эшек, 4616 000 адам.

47РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, Исраиль огъулларына тюшкен яры пайдан Муса эр элли адамдан ве айвандан бирини алып, оларны РАББИнинъ Мескени ичюн джевапкяр олгъан левийлилерге берди.

48Орду башлары, бинъбашылар ве юзбашылар Мусагъа келип, 49онъа:

– Биз, къулларынъ, бизим къолумызда олгъан аскерлерни сайдыкъ. Ич бир адам гъайып олмады. 50+Биз РАББИге бахшыш оларакъ тапылгъан алтын шейлерден билек ильванларыны, билезликлерни, юзюклерни, купелерни, кулонларны кетирдик. Буларны РАББИмизнинъ огюне джанларымыз ичюн одеме этмеге кетирдик, – дедилер.

51Муса ве руханий Элазар алтынны, эр чешитте япылгъан алтын шейлерни алдылар. 52Бинъбашылардан ве юзбашылардан алынгъан, котериледжек бахшыш оларакъ РАББИге кетирильген алтыннынъ джеми агъырлыгъы 167 кило[*] эди. 53+Дженкке баргъан эр бир аскер озю ичюн чайпагъан эди.

54+Муса ве руханий Элазар бинъбашылардан ве юзбашылардан алтынны алды, Корюшюв Чадыры ичине, РАББИнинъ огюне, Исраиль огъуллары ичюн бир хатырлатма оларакъ кетирдилер.

32

Эки бучукъ къабиленинъ ерлешюви

32^1+Рубен ве Гъад огъулларынынъ пек чокъ сюрюлери бар эди. Олар Язер ве Гилад топракъларында сюрюлерни бакъмакъ ичюн ер олгъаныны корьдилер. 2Гъад огъуллары ве Рубен огъуллары Мусагъа, руханий Элазаргъа ве джемаатнынъ башлыкъларына келип:

3– Эм Атарот ве Дивон, эм Язер, эм Нимра, эм Хешбон, эм Элале, эм Севам, эм Нево, эм Беон – 4+Исраиль джемаатынынъ огюнде РАББИ бойсундыргъан топракълары – сюрюлер ичюн келишкен топракълар, къулларынъызда исе сюрюлер бар, – дедилер. 5Ве даа къоштылар: – Козюнъде урьмет къазансакъ, шу топракъны сенинъ къулларынъа мульк оларакъ бер, бизлерни Иорданнынъ башкъа тарафына кечирме.

6Муса Гъад огъулларына ве Рубен огъулларына бойле джевап къайтарды:

– Агъа-къардашларынъыз дженк этеджеклер, сизлер исе мында къаладжакъсынъызмы? 7Не ичюн сиз Исраиль огъулларынынъ юреклерини оларгъа РАББИ берген топракъкъа кечмектен къайтарасынъыз? 8+Деделеринъиз де, мен оларны Къадеш-Барнеадан топракъны бакъып чыкъмакъ ичюн ёллагъанымда, ойле яптылар. 9Олар Эшкъол вадийине къадар кеттилер, топракъны корьдилер, лякин Исраиль огъулларыны рухтан тюшюрдилер, ве олар РАББИнинъ оларгъа берген топрагъына кетмедилер. 10+О куню РАББИ оларгъа къаршы пек ачувланды ве емин этип: 11+«Мен Ибраимге, Исхакъкъа ве Якъупкъа бу топракъны бермеге ант эттим. Мысырдан чыкъкъан йигирми ве йигирми яшындан буюк олгъан бу адамлар исе бу топракъны корьмейджеклер, чюнки олар джан-юректен Меним артымдан кетмедилер. 12+Ялынъыз кенизли Ефунненинъ огълу Къалев ве Нуннынъ огълу Ехошуа оны кореджеклер, чюнки олар джан-юректен РАББИнинъ артындан кеттилер», – деди. 13+РАББИнинъ гъазабы Исраильге къаршы къайнады, ве РАББИнинъ козю огюнде яманлыкъ япкъан несиль кесильмегендже, О оларны сахра бою къыркъ йыл долаштырды.

14Иште, РАББИнинъ гъазабыны Исраильге къаршы даа зияде кучьлендирмек ичюн, деделеринъизнинъ ерине сиз де, гунакярларнынъ пичлери, чыкътынъыз. 15Сиз Ондан юзюнъизни чевирсенъиз, О сизни кене сахрада къалдырыр, ве сиз бутюн бу халкъны ёкъ этеджексинъиз.

16Олар Мусагъа якъынлашып:

– Мында биз сюрюлеримиз ичюн аранларны ве балаларымыз ичюн шеэрлерни къураджакъмыз, – дедилер. 17+– Бизлер биринджи сырада силяланырмыз, Исраиль огъулларынынъ оглеринден кетермиз ве оларны оларнынъ ерлерине алып барармыз. Балаларымыз исе, топракъта яшагъанлардан сакъланып, пекинген шеэрлерде къалсынлар. 18+Исраиль огъулларынынъ эр бири озь пайыны алмагъандже, эвлеримизге къайтмайджакъмыз. 19+Эгер бизге шаркъкъа тараф Иорданнынъ бу ялысында топракъ пайы берильсе, Иорданнынъ башкъа ялысында оларнен берабер пай алмайджакъмыз.

20Муса оларгъа бойле джевапланды:

– Эгер сизлер айткъанынъызны япсанъыз, РАББИнинъ огюнде дженкке силяланып барсанъыз, 21эгер РАББИ душманларыны къырмагъандже, эпинъиз силяланып, Онынъ огюнде Иорданнынъ башкъа тарафына кечсенъиз, 22топракъ РАББИнинъ огюнде бойсунгъан сонъ, къайтып олурсынъыз ве РАББИнинъ ве Исраильнинъ огюнде къабаатсыз оладжакъсынъыз. О вакъыт РАББИнинъ огюнде бу топракъ сизинъ оладжакътыр.

23Лякин айткъанларынъызны япмасанъыз, РАББИге къаршы гуна къазанаджакъсынъыз ве гунанъыз сизинъ башынъызгъа тюшеджек. 24Балаларынъыз ичюн шеэрлерни къурунъыз, къой-эчкилеринъиз ичюн аранларны япынъыз. Берген сёзюнъизни беджеринъиз.

25Гъад огъуллары ве Рубен огъуллары Мусагъа:

– Бизлер, къулларынъ, эфендимизнинъ буюргъаныны япармыз. 26Балаларымыз, апайларымыз, сюрюлеримиз ве бутюн айванларымыз мында, Гилад шеэрлеринде къаладжакълар. 27Къулларынъ эписи исе силяланып, эфендимизнинъ айткъаны киби, РАББИнинъ огюнде аскерлер оларакъ дженк этмек ичюн кетеджеклер, – дедилер.

28Муса олар акъкъында руханий Элазаргъа, Нуннынъ огълу Ехошуагъа ве исраиллилернинъ къабиле башлыкъларына буюргъанда, 29оларгъа:

– Эгер Гъад огъуллары ве Рубен огъуллары эписи РАББИнинъ огюнде дженкке силяланып сизлернен берабер Иорданнынъ башкъа тарафына кечселер, сиз топракъларны бойсундыргъан сонъ, оларгъа мал-мульк оларакъ Гилад топрагъыны беринъиз. 30Амма силяланып сизлернен кетмеселер, Ханаан топрагъында сизлернен берабер топракъны аладжакълар, – деди.

31Гъад огъуллары ве Рубен огъуллары бойле джевап бердилер:

– РАББИнинъ къулларынъа айткъаныны япаджакъмыз. 32Биз силяланып, РАББИнинъ огюнде Ханаан топрагъына кетеджекмиз. Лякин мулькюмизнинъ пайы Иорданнынъ бу тарафында олсун.

33Бойледже, Муса оларгъа – Гъад огъулларына, Рубен огъулларына ве Юсуфнынъ огълу Менашше къабилесининъ ярысына – аморлыларнынъ падишасы Сихоннынъ падишалыгъыны, Башан падишасы Огнынъ падишалыгъыны, топракъны ве онынъ шеэрлерини ве чевресиндеки койлерини, этрафларындаки топракъларынен шеэрлерни берди.

34Гъад огъуллары бойле пекинген шеэрлерни къурдылар: Дивон, Атарот, Ароэр, 35Атрот-Шофан, Язер, Ёгбеха, 36Бет-Нимра ве Бет-Харан шеэрлерини ве къойлар ичюн аранларны къурдылар. 37Рубен огъуллары бойле шеэрлерни къурдылар: Хешбон, Элале, Кирьятаим, 38Нево, Баал-Меон (буларнынъ адлары денъиштирильди) ве Сивма. Къургъан шеэрлерге олар янъы адлар бердилер.

39+Макирнинъ огъуллары (Макир Менашшенинъ огълу эди) кетип, Гилад топрагъыны басып алдылар ве анда яшагъан аморлыларны къуваладылар. 40+Бойледже, Муса Гиладны Менашшенинъ огълу Макирге берди, ве олар анда ерлештилер. 41+Менашшенинъ огълу Яир кетип, аморлыларнынъ чадыр койлерини басып алды ве оларны Хаввот-Яир деп адландырды. 42Новах кетип, Кенат шеэрини ве этрафындаки койлерни запт этти ве оларгъа озь Новах адыны берди.

33

Исраильнинъ ордулары Ханаан ёлунда

33^1Мусанынъ ве Харуннынъ ёлбашчылыгъында Мысыр топрагъындан орду-орду чыкъкъан Исраиль огъулларынынъ юрюшинде токътагъан ерлери будыр. 2РАББИ буюргъаны киби, Муса юрюшини токъталгъан ерлерине коре язып алды. Юрюш вакътында токътагъан ерлери будыр.

3+Исраиль огъуллары биринджи айда, айнынъ 15-инджи куню, Песахнынъ эртеси куню, эписи мысырлыларнынъ козю огюнде бурун котерип, Раамсестен ёлгъа чыкътылар. 4+О вакъыт мысырлылар РАББИ ёкъ эткен биринджи догъгъан балаларыны джыймакъта эдилер. РАББИ оларнынъ аллаларыны да джезалагъан эди.

5+Исраиль огъуллары Раамсестен чыкъып, ордуларыны Сукъкъотта ерлештирдилер.

6+Сукъкъоттан чыкъып, ордуларыны сахра кенарындаки Этамда ерлештирдилер.

7+Этамдан чыкъып, Баал-Цефон огюнде ерлешкен Пи-Хахироткъа чевирдилер ве ордуларыны Мигдол огюнде ерлештирдилер.

8+Пи-Хахироттан чыкъып, денъиз ичинден кечтилер ве сахрагъа бардылар. Учь кунь девамында Этам сахрасында юрген сонъ, ордуларыны Марада ерлештирдилер.

9+Марадан чыкъып, Элимге кельдилер. Элимде он эки чокъракъ ве етмиш хурма тереги бар эди. Анда олар ордуларыны ерлештирдилер.

10Элимден чыкъып, ордуларыны Къызыл денъиз янында ерлештирдилер.

11+Къызыл денъизнинъ янындан чыкъып, ордуларыны Син сахрасында ерлештирдилер.

12Син сахрасындан чыкъып, ордуларыны Дофкъада ерлештирдилер.

13Дофкъадан чыкъып, ордуларыны Алуш еринде ерлештирдилер.

14+Алуштан чыкъып, ордуларыны Рефидимде ерлештирдилер. Анда халкъкъа ичмек ичюн сув ёкъ эди.

15+Рефидимден чыкъып, ордуларыны Синай сахрасында ерлештирдилер.

16+Синай сахрасындан чыкъып, ордуларыны Киврот-Хаттаавада ерлештирдилер.

17+Киврот-Хаттаавадан чыкъып, ордуларыны Хацеротте ерлештирдилер.

18Хацероттан чыкъып, ордуларыны Ритмада ерлештирдилер.

19Ритмадан чыкъып, ордуларыны Римнон-Парецте ерлештирдилер.

20Римнон-Парецтен чыкъып, ордуларыны Ливнада ерлештирдилер.

21Ливнадан чыкъып, ордуларыны Риссада ерлештирдилер.

22Риссадан чыкъып, ордуларыны Кехелатада ерлештирдилер.

23Кехелатадан чыкъып, ордуларыны Шафер дагълыгъында ерлештирдилер.

24Шафер дагълыгъындан чыкъып, ордуларыны Харадада ерлештирдилер.

25Харададан чыкъып, ордуларыны Макхелотта ерлештирдилер.

26Макхелоттан чыкъып, ордуларыны Тахатта ерлештирдилер.

27Тахаттан чыкъып, ордуларыны Терахта ерлештирдилер.

28Терахтан чыкъып, ордуларыны Миткъада ерлештирдилер.

29Миткъадан чыкъып, ордуларыны Хашмонада ерлештирдилер.

30Хашмонадан чыкъып, ордуларыны Мосеротта ерлештирдилер.

31+Мосероттан чыкъып, ордуларыны Бене-Яакъанда ерлештирдилер.

32Бене-Яакъандан чыкъып, ордуларыны Хор-Хаггидгъадда ерлештирдилер.

33+Хор-Хаггидгъаддан чыкъып, ордуларыны Ётватада ерлештирдилер.

34Ётватадан чыкъып, ордуларыны Авронада ерлештирдилер.

35+Авронадан чыкъып, ордуларыны Эцион-Геверде ерлештирдилер.

36+Эцион-Геверден чыкъып, ордуларыны Цин сахрасында, яни Къадеште ерлештирдилер.

37+Къадештен чыкъып, ордуларыны Эдом топрагъынынъ сынъырындаки Хор дагълыгъында ерлештирдилер.

38+Руханий Харун, РАББИнинъ буюргъанына коре, Хор дагъына чыкъты ве анда ольди. Бу, Исраиль огъуллары Мысыр топрагъындан чыкъкъан сонъ, 40-ынджы йылында, бешинджи айнынъ биринджи кунюнде олды. 39Хор дагъында ольгенде, Харун 123 яшында эди.

40+О вакъыт ханаанлыларнынъ падишасы Арад (о Негевде, Ханаан топрагъында яшай эди) Исраиль огъулларынынъ кельгенлерини эшитти.

41Исраиллилер Хор дагълыгъындан чыкъып, ордуларыны Цалмонада ерлештирдилер.

42Цалмонадан чыкъып, ордуларыны Пунонда ерлештирдилер.

43+Пунондан чыкъып, ордуларыны Овотта ерлештирдилер.

44+Овоттан чыкъып, ордуларыны Моавнынъ кенарындаки Ийе-Аваримде ерлештирдилер.

45Ийимден чыкъып, ордуларыны Дивон-Гъадда ерлештирдилер.

46Дивон-Гъаддан чыкъып, ордуларыны Алмон-Дивлатаимде ерлештирдилер.

47+Алмон-Дивлатаимден чыкъып, ордуларыны Нево огюнде, Аварим дагълы ерлерде ерлештирдилер.

48+Аварим дагълы ерлерден чыкъып, ордуларыны Ерихоннынъ къаршысында, Иордан янында, Моав тегизликлеринде ерлештирдилер. 49+Олар ордуларыны Иордан янында, Бет-Ешимоттан Авел-Шиттимгедже, Моав тегизликлеринде ерлештирдилер.

Иордандан кечмезден эвель насиатлар

50Моав тегизликлеринде, Иордан янында, Ерихон къаршысында РАББИ Мусагъа бойле деди:

51– Исраиль огъулларына бойле айт:

Иордандан Ханаан топрагъына кечкен вакъытта, 52+топракъта бутюн яшагъанларны огюнъизден къуваланъыз. Оларнынъ таш путларынынъ эписини ве иритильген маденден япылгъан путларынынъ эписини ёкъ этинъиз, ибадет тёпелерининъ эписини де йыкъынъыз. 53Топракъны озюнъизге мульк оларакъ алынъыз ве анда ерлешинъиз. Мен бу топракъны сизге мульк оларакъ бердим. 54+Топракъны къабилелеринъиз арасында джереп чекип пай этинъиз. Чокъ сайылы къабилеге балабанджа пайны беринъиз, уфакъча союна – уфакъча пайны беринъиз. Кимге къайда джереп чыкъса, онынъ пайы анда олсун. Бабаларынъызнынъ къабилелерине коре озьлеринъизге пай алынъыз.

55Лякин эгер топракъта яшагъанларны къуваламасанъыз, олардан сагъ къалдырылгъан халкъ сизинъ козьлеринъизге ярчыкъ, янбашларынъызгъа тикен оладжакълар, сиз яшайджакъ топракъта олар сизни раатсыз этеджеклер. 56О заман оларгъа япмагъа истеген шейлеримни Мен сизге япаджагъым.

34

Ваде этильген топракънынъ сынъырлары

34^1РАББИ Мусагъа бойле деди:

2– Исраиль огъулларына эмир эт, оларгъа бойле айт:

Ханаан топрагъына киргенинъизде, сизге мульк оларакъ тюшеджек топракъ, кенарларынен берабер Ханаан топрагъы бойле оладжакъ:

3+Дженюбий янынъыз Цин сахрасындан Эдом кенары боюнджа узанаджакъ. Шаркъта дженюбий сынъырынъыз Олю денъизнинъ уджундан башлайджакъ. 4Сынъыр дженюбий тарафкъа, Акъреплер тёпелигине ёл алып, Цин сахрасындан кечеджек ве сонъ Къадеш-Барнеагъа, дженюбий тарафына узанаджакъ, Хацар-Аддаргъа барып, Ацмондан кечеджек, 5Ацмондан сынъыр Мысыр вадийине буруладжакъ ве Акъ денъизге бараджакъ.

6Гъарбий сынъырынъыз Акъ денъиз оладжакъ. Будыр гъарпта оладжакъ сынъырынъыз.

7+Шималий сынъырынъыз бойле оладжакъ: сынъырны Акъ денъизден Хор дагълыгъына къадар сызыкъ чекип къайд этинъиз, 8+сонъ оны Хор дагълыгъындан Лево-Хаматкъа къадар чызынъыз, сынъырнынъ уджлары Цедадгъа къадар оладжакъ. 9Сонъ сынъыр Цифронгъа узанаджакъ, ве сынъырнынъ уджлары Хацар-Энанда битеджек. Будыр шимальде оладжакъ сынъырынъыз.

10Шаркъий сынъырынъызны Хацар-Энандан Шефамгъадже узатынъыз. 11+Шефамдан сынъыр Айиннинъ шаркъ тарафында Ривлагъадже ашагъы тараф тюшер. Сонъ сынъыр ашагъы кетип, Киннерет денъизининъ шаркъ тарафындаки джапкъа къадар узанаджакъ. 12+Сонъ Иордангъа тараф ашагъы кетеджек, ве сынъырнынъ уджлары Олю денъизде токътайджакъ.

Будыр топрагъынъызнынъ эр тарафтан олгъан сынъырлары.

13Муса Исраиль огъулларына бойле буюрды:

– Мульк оларакъ джерепке коре пайлаштыраджакъ топрагъынъыз будыр. РАББИнинъ буюргъанына коре, топракъ докъуз къабилеге ве яры къабилеге пайлаштырылсын, 14чюнки Рубен огъулларынынъ къабилеси сойларынен берабер, Гъад огъулларынынъ къабилеси сойларынен берабер ве Менашше къабилесининъ ярысы озь пайларыны энди алдылар. 15Бу эки къабиле ве ярым къабиле озь топракъ пайларыны Ерихоннынъ къаршысында, Иорданнынъ шаркъ тарафында алдылар.

Пай этмек ичюн джевапкяр адамларнынъ тайинленюви

16РАББИ Мусагъа бойле деди:

17+– Топракъны аранъызда пайлаштыраджакъ акъайларнынъ адлары будыр: руханий Элазар ве Нуннынъ огълу Ехошуа. 18Бундан гъайры, топракъны пайлаштырмакъ ичюн эр къабиледен бирер башлыкъ алынъыз. 19+Бу акъайларнынъ адлары будыр: Ехуда къабилесинден – Ефунненинъ огълу Къалев, 20Шимеон огъулларынынъ къабилесинден – Аммихуднынъ огълу Шемуэл, 21Биньямин къабилесинден – Кислоннынъ огълу Элидад, 22Дан огъулларынынъ къабилесинден – Ёглийнинъ огълу башлыкъ Буккий, 23Юсуфнынъ огъулларындан, Менашше огъулларынынъ къабилесинден – Эфоднынъ огълу башлыкъ Ханниэл, 24Эфраим огъулларынынъ къабилесинден – Шифтаннынъ огълу башлыкъ Кемуэл, 25Зевулун огъулларынынъ къабилесинден – Парнакънынъ огълу башлыкъ Элицафан, 26Йиссакъар огъулларынынъ къабилесинден – Аззаннынъ огълу башлыкъ Палтиэл, 27Ашер огъулларынынъ къабилесинден – Шеломийнинъ огълу башлыкъ Ахихуд, 28Нафталий огъулларынынъ къабилесинден – Аммихуднынъ огълу Педахел.

29Ханаан топрагъында Исраиль огъулларына топракъны пайлаштырмагъа РАББИ бу адамларгъа буюрды.

35

Левийлилер ичюн айырылгъан шеэрлер

35^1Моав тюзлюклеринде, Иорданнынъ янында, Ерихоннынъ къаршысында РАББИ Мусагъа:

2– Исраиль огъулларына эмир эт, олар озь топракъ пайларында левийлилерге яшамагъа шеэрлерни ве шу шеэрлернинъ чевре-четлериндеки отлакъларны берсинлер. 3Левийлилер шеэрлерде яшасынлар, отлакъларда сюрюлерини, малыны ве башкъа айванларыны бакъсынлар, – деди.

4Левийлилерге береджек шеэрлернинъ чевре-четиндеки отлакълар шеэрлерден эр тарафлама ярым километр узакълыгъында олсун. 5Шеэрнинъ шаркъ тарафына бир километр[*], дженюп тарафына бир километр, гъарп тарафына бир километр ве шималь тарафына бир километр ольченъиз. Шеэр ортада олсун. Шеэрлернинъ янында отлакълар бойле оладжакъ.

6+Левийлилерге береджек шеэрлеринъизден алты шеэр сакъланув шеэрлери олсун. Башкъасыны ольдюрген адам анда къачмакъ мумкюн. Олардан гъайры 42 шеэр беринъиз. 7Эписи оларакъ, левийлилерге этрафларында отлакълары олгъан 48 шеэр бермек керексинъиз. 8Исраиль огъулларынынъ мулькюнден левийлилерге шеэрлерни бергенде, буюк топракъ пайы олгъан къабиле чокъча шеэр берсин, кучюк топракъ пайы олгъан къабиле азджа шеэр берсин. Эр къабиле озюне тюшкен пайына коре левийлилерге шеэрлерни берсин.

Сакъланув шеэрлери

9РАББИ Мусагъа бойле деди:

10– Исраиль огъулларына бойле айт:

Иордандан кечип, Ханаан топрагъына киргенде, 11+сакъланув шеэрлеринъиз оладжакъ шеэрлерни сайланъыз. Анда башкъа адамны аселет ольдюрмеген инсан къачмагъа мумкюн. 12Шу шеэрлерде акътыманыны аладжакъ адамдан сакъланмагъа чаренъиз олур. Бойледже, башкъасыны ольдюрген адам джемаатнынъ огюнде суд этильмезден эвель ольдюрильмейджек. 13Сиз береджек шеэрлерден алты шеэр сизге сакъланув шеэрлери олсун. 14Учь шеэрни Иорданнынъ шаркъ тарафында, учь шеэрни Ханаан топрагъындан беринъиз. Олар сакъланув шеэрлери олсун. 15Бу алты шеэр эм Исраиль огъулларына, эм кельмешеклерге, эм араларында вакътынджа яшагъан адамларгъа сакъланув ерлери олсун. Анда башкъа адамны аселет ольдюрмеген эр бир инсан къачмакъ мумкюн.

16Эгер бирев демир бир алетнен башкъа бирисини урса ве о ольсе, ургъан адам къатиль сайыладжакъ. Оны мытлакъа ольдюрмек керек. 17Эгер биревнинъ къолунда адамны ольдюрип оладжакъ бир таш олса ве о адам къолундаки ташнен башкъа бирисини урса, ве о бирев ольсе, ургъан адам къатиль сайыладжакъ. Оны мытлакъа ольдюрмек керек. 18Я да къолунда адамны ольдюрип оладжакъ тахтадан бир алет олса, онен биревни урса ве о ольсе, ургъан адам къатиль сайыладжакъ. Оны мытлакъа ольдюрмек керек. 19Ольгеннинъ акътыманыны аладжакъ адам озю къатильни ольдюрсин. Оны расткетиргенинен, оны ольдюрсин. 20Эгер бирев башкъа биревге кин беслеп, оны итесе я да аселет онъа бир шей фырлатса ве о адам ольсе, 21я да душманлыгъындан оны юмрукънен урса ве о адам ольсе, ургъан адамны мытлакъа ольдюрмек керек, о – къатильдир. Ольгеннинъ акътыманыны аладжакъ адам къатильни расткетиргенинен, оны ольдюрсин.

22+Лякин эгер бирев башкъасыны аселет олмайып итесе, онынъ душманлыгъы да олмаса, я да эгер бирев башкъасына къаст этмейип бир шей атса, 23я да оны корьмейип устюне ольдюрип оладжакъ бир таш тюшюрсе ве о адам ольсе (лякин ольдюрген ольгенге душман олмагъан ве онъа яманлыкъ тилемеген), 24ургъан адамнынъ ве къан акътыманыны аладжакъ адамнынъ арасында джемаат шу къарарларгъа коре суд этсин. 25+Джемаат къатильни къан акътыманыны аладжакъ адамнынъ къолундан къуртармакъ ве къачкъан сакъланув шеэрине къайтармакъ керек. Мукъаддес зейтюн ягъынен ягълангъан баш руханий ольмегендже, шу адам анда къалсын. 26Амма башкъа адамны ольдюрген инсан озю къачкъан сакъланув шеэрининъ сынъырындан кетсе, 27ве къан акътыманыны аладжакъ адам къатильни сакъланув шеэрининъ сынъырындан тыш расткетирсе ве ольдюрсе, ольдюрюв ичюн къабаатлы олмайджакъ. 28Къатиль баш руханийнинъ олюмине къадар сакъланув шеэринде къалмакъ керек эди. Тек баш руханийнинъ олюминден сонъ къатиль озь топрагъына къайтып олур.

29Бу къарар несиллеринъизге бутюн яшагъан ерлеринъизде низамнаме олсун.

30+Эгер бирев башкъа адамны ольдюрсе, оны шаатларнынъ сёзюне коре ольдюрмек керек. Амма оны ольдюрмек ичюн бир адамнынъ шаатлыгъы етерли дегиль.

31+Олюмге ляйыкъ къатильнинъ джаны ичюн одеме алманъыз, о ольдюрильмек керек. 32Сакъланув шеэрине къачкъан адам баш руханийнинъ олюминден эвель озь топрагъына къайтып яшамагъа истесе, онынъ ичюн одеме алманъыз.

33+Яшагъан топрагъынъызны арамламанъыз. Тёкюльген къан топракъны арамлай. Топракъ ичюн тек ольдюрген адамнынъ къаны одеме этмек мумкюн.

34+Сиз яшагъан ве Мен булунгъан топракъны арамламанъыз. Мен, РАББИ, Исраиль огъулларынынъ арасында булунам.

36

Целофехаднынъ къызларына айырылгъан пайлар акъкъында

36^1Юсуф огъуллары сойларындан, Гилад огъуллары сойларындан (Гилад – Макирнинъ огълу, Макир – Менашшенинъ огълу эди) къоранта башлыкълары якъынлашып, Мусанен ве башлыкъларнен, Исраиль огъуллары къабилелерининъ башлыкъларынен лаф эттилер. 2Олар:

– РАББИ эфендимизге топракъны джерепке коре Исраиль огъуллары арасында пайлаштырмагъа буюрды. Бундан гъайры, РАББИ эфендимизге Целофехад агъамызнынъ топракъ пайыны онынъ къызларына бермеге буюрды, – дедилер. 3– Эгер Целофехаднынъ къызлары башкъа бир Исраиль огъуллары къабилесинден олгъан огъланларгъа акъайгъа чыкъсалар, топракъ пайы бизим бабаларымыздан алынып, акъайларынен багълы къабилесине кечеджек. Бойледже, джерепке коре бизге тюшкен пай эксиледжек. 4+Исраиль огъулларында 50-нджи йылы[*] олгъанда биле, къызларнынъ пайы олар оладжакъ къабилеге кечеджек. Бойледже, оларнынъ пайы бабаларымызгъа тюшкен пайдан алынаджакъ.

5Муса Исраиль огъулларына РАББИнинъ сёзюне коре бойле буюрды:

– Юсуф огъулларынынъ къабилеси догъру айта. 6Целофехаднынъ къызлары акъкъында РАББИнинъ буюргъаны будыр: олар бегенген огълангъа акъайгъа чыкъмакъ мумкюн. Лякин тек озь бабасы къабилесининъ сойларындан олгъан акъайларгъа чыкъсынлар. 7+О вакъыт Исраиль огъулларынынъ топракъ пайлары бир къабиледен башкъа къабилеге кечмейджек. Исраиль огъулларындан эр бири озь къабилесининъ топракъ пайына багълы олмакъ керек. 8+Исраиль огъулларынынъ къабилелеринде топракъ пайыны алгъан эр бир къыз озь бабасы къабилесининъ сойларындан олгъан акъайгъа чыкъмакъ керек. О заман Исраиль огъуллары бабаларынынъ топракъ пайына саип оладжакълар, 9ве топракъ пайлары бир къабиледен башкъа къабилеге кечмейджек. Исраиль огъулларынынъ эр къабилеси озь топракъ пайына багълы олсун.

10РАББИ Мусагъа насыл буюргъан олса, Целофехад къызлары ойле де яптылар. 11Целофехаднынъ къызлары Махла, Тирца, Хогъла, Милкъа ве Ноа эмджелерининъ огъулларына акъайгъа чыкътылар. 12Бойледже, къызлар Юсуфнынъ огълу Менашше огъулларынынъ сойларындаки огъланларгъа акъайгъа чыкътылар, ве топракъ пайлары бабасы къабилесининъ сойларында къалды.

13Моав тегизликлеринде, Иорданнынъ янында, Ерихон къаршысында РАББИ Мусанынъ ярдымынен Исраиль огъулларына бойле эмирлерини ве къарарларыны буюрды.

* 3.47 Беш кумюш – къ. еуд. «5 шекель».

* 5.15 Бир чанакъ – къ. еуд. «эфанынъ он пайында бир пайы».

* 6.2 Назарей – озюни Алланынъ хызметине багъышлагъан адам.

* 7.13 1 300 грамм; 700 грамм – къ. еуд. «130 шекель», «70 шекель».

* 7.14 100 грамм – къ. еуд. «10 (шекель)».

* 7.85 24 кило – къ. еуд. «2 400 шекель».

* 7.86 1 200 грамм – къ. еуд. «120 шекель».

* 11.3 Тавера – къ. еуд. бу аднынъ айтылувы «туташып янмакъ» манасыны анълаткъан ибаренинъ айтылувына ошай.

* 11.7 Бедолах – мис къокъулы чам сакъызы.

* 11.31 Бир метр – къ. еуд. «эки аммах».

* 11.32 Элли чувал – къ. еуд. «10 хомер».

* 11.34 Киврот-Хаттаава – къ. еуд. бу ибаренинъ айтылувы «ачкозь адамларнынъ мезарлары» манасыны анълаткъан ибаренинъ айтылувына ошай.

* 13.24 Эшкъол – къ. еуд. бу аднынъ айтылувы «эшкъол» (бир салкъым юзюм) сёзюнинъ айтылувына ошай.

* 13.34 Нефиллер – девлер, къ. еуд. «ашагъы тюшкенлер» манасыны анълата.

* 15.4 Ярым чанакъ; бир чанакъ – къ. еуд. «хиннинъ дёртте бир пайы», «(эфанынъ) онда бир пайы».

* 15.6 Чанакънынъ учьте экиси; эки чанакъ – къ. еуд. «хиннинъ учьте бир пайы», «(эфанынъ) онда эки пайы».

* 15.9 Бир чанакъ; учь чанакъ – къ. еуд. «ярым хин», «(эфанынъ) онда учь пайы».

* 18.16 Беш кумюш – къ. еуд. «5 шекель».

* 20.13 Мерива – къ. еуд. «къавгъа этмек» демектир.

* 21.3 Хорма – къ. еуд. бу аднынъ айтылувы «харам» (бутюнлей ёкъ этмек) фиилине бенъзей.

* 21.15 Базы эльязмаларда бу аетнинъ башында даа бойле сёзлер бар: «Суфадаки Вахев шеэри, Арнондаки вадийлер».

* 21.29 Кемош – моавлылар табынгъан алланынъ ады.

* 27.21 Ур алетлери – къ. еуд. «ярыкъ» манасыны анълата. Джереп алетлери.

* 28.5 Ярым чанакъ; бир чанакъ – къ. еуд. «хиннинъ дёртте бир пайы», «(эфанынъ) онда бир пайы».

* 28.12-13 Учь чанакъ; эки чанакъ; бир чанакъ – къ. еуд. «(эфанынъ) онда учь пайы», «(эфанынъ) онда эки пайы», «(эфанынъ) онда бир пайы».

* 28.14 Бир чанакъ; чанакънынъ учьте экиси; ярым чанакъ – къ. еуд. «ярым хин», «хиннинъ учьте бир пайы», «хиннинъ дёртте бир пайы».

* 31.52 167 кило – къ. еуд. «16 750 шекель».

* 35.4-5 Ярым километр; бир километр – къ. еуд. «1 000 аммах», «2 000 аммах».

* 36.4 Теврат китабыны, Лев 25 бакъ. Эллинджи йылда, яни Борулар йылында башкъа адамнынъ ве къабиленинъ къолуна тюрлю себеплерден кечкен топракъ сабыкъ саиплерине, къабиле ве къорантагъа къайтарылгъан эди.

+ 1.1 Чыкъ 19.1; 25.22

+ 1.2 Чыкъ 30.12-14; 38.26; Сай 26.2; 2 Пад 24.1; 1 Тар 21.2

+ 1.5 Сай 7.30
+ 1.6 Сай 7.36
+ 1.7 Чыкъ 6.23; Рут 4.20; 1 Тар 2.10
+ 1.8 Сай 7.18
+ 1.9 Сай 7.24
+ 1.10 Сай 7.48
+ 1.11 Сай 7.60
+ 1.12 Сай 7.66
+ 1.13 Сай 7.72
+ 1.14 Сай 7.42
+ 1.15 Сай 7.78
+ 1.21 Сай 26.7
+ 1.23 Сай 26.14
+ 1.25 Сай 26.18
+ 1.27 Сай 26.22
+ 1.29 Сай 26.25
+ 1.31 Сай 1.27
+ 1.33 Сай 26.37
+ 1.35 Сай 26.34
+ 1.37 Сай 26.41
+ 1.39 Сай 26.43
+ 1.41 Сай 26.47
+ 1.43 Сай 26.50
+ 1.46 Чыкъ 38.26; Сай 26.51
+ 1.53 Сай 8.19; 16.46; 18.5; 1 Тар 9.27
+ 2.3 Сай 1.7
+ 2.9 Сай 10.14
+ 2.16 Сай 10.18-20
+ 2.17 Сай 10.17, 21
+ 2.24 Сай 10.22-24
+ 2.31 Сай 10.25-27
+ 2.32 Чыкъ 38.26; Сай 1.46; 26.51
+ 2.33 Сай 1.47-53
+ 3.2 Чыкъ 6.23
+ 3.4 Лев 10.2; 1 Тар 24.2
+ 3.6 Сай 18.2
+ 3.9 Сай 8.19; 18.6
+ 3.10 Сай 16.40; 2 Тар 26.18
+ 3.13 Чыкъ 13.2, 11-16
+ 3.17 Баш 46.11; Чыкъ 6.16-19; 10.2
+ 3.18 1 Тар 6.17; 23.7
+ 3.19 1 Тар 6.2, 18; 23.12
+ 3.20 1 Тар 6.19; 23.21
+ 3.23 Сай 1.53
+ 3.25 Сай 4.24-26
+ 3.27 1 Тар 26.23
+ 3.31 Сай 4.4, 15
+ 3.32 Сай 4.16
+ 3.36 Сай 4.31-32
+ 3.39 Сай 26.62
+ 3.47 Чыкъ 13.13; 30.13; Сай 18.15-16
+ 4.3 Сай 8.24-25; 1 Тар 23.3,
+ 4.6 Чыкъ 25.5
+ 4.15 2 Пад 6.6-7; 1 Тар 13.9-10
+ 4.16 Сай 3.32
+ 4.20 1 Пад 6.19
+ 4.24 Сай 3.25-26
+ 4.31 Сай 3.36-37
+ 5.2 Лев 13.3, 46; 15.2
+ 5.3 Лев 15.31
+ 5.6 Лев 6.2-3
+ 5.7 Лев 5.5; 6.5
+ 5.13 Чыкъ 20.14; Лев 18.20
+ 5.15 Лев 5.11
+ 5.22 Збр 108.18
+ 6.2 Къад 13.5; Ам 2.11-12
+ 6.5 Ехез 44.20
+ 6.6 Лев 21.11
+ 6.10 Лев 1.14; 5.7
+ 6.14 Лев 3.6; 4.32
+ 6.15 Лев 2.4
+ 6.19 Чыкъ 29.23-24
+ 6.20 Лев 7.31
+ 6.23 Лев 9.23; Текр 21.5; 1 Тар 23.13
+ 6.24 Збр 120.8; 133.3

+ 6.25 Збр 4.7; 30.17; 66.2; 79.4, 20; 118.135

+ 7.1 Чыкъ 40.17; Лев 8.10
+ 7.7 Сай 4.25
+ 7.8 Сай 4.31
+ 7.9 Сай 3.31
+ 7.12 Чыкъ 6.23; Сай 1.7
+ 7.14 Чыкъ 30.34-35
+ 7.15 Лев 1.2-3
+ 7.16 Лев 4.23-24
+ 7.17 Лев 3.1
+ 7.18 Сай 1.8
+ 7.24 Сай 1.9
+ 7.30 Сай 1.5
+ 7.36 Сай 1.6
+ 7.42 Сай 1.14
+ 7.48 Сай 1.10; 1 Тар 7.26-27
+ 7.54 Сай 1.10
+ 7.60 Сай 1.11
+ 7.66 Сай 1.12
+ 7.72 Сай 1.13
+ 7.78 Сай 1.15
+ 7.89 Чыкъ 25.22
+ 8.7 Сай 19.9, 17
+ 8.8 Лев 2.1
+ 8.14 Сай 3.45
+ 8.16 Чыкъ 13.2, 11-16
+ 8.19 Сай 1.53; 3.9
+ 8.24 Сай 4.3; 1 Тар 23.24,
+ 9.2 Чыкъ 12.1; Лев 23.5
+ 9.6 Лев 21.1; Сай 5.2
+ 9.11 Чыкъ 12.6; 2 Тар 30.2
+ 9.12 Чыкъ 12.46; Юх 19.36
+ 9.14 Чыкъ 12.48-49
+ 9.15 Чыкъ 13.21; 40.17
+ 9.17 Чыкъ 40.36
+ 10.3 Ёэль 2.15
+ 10.5 Сай 2.3-9
+ 10.6 Сай 2.10-16
+ 10.8 1 Тар 15.24
+ 10.9 Сай 31.6; 2 Тар 13.12,
+ 10.10 Сай 28.11-15; 29.1; Збр 80.4
+ 10.12 Баш 21.21
+ 10.14 Сай 1.7-9; 2.9
+ 10.17 Сай 2.17
+ 10.18 Сай 2.10-16
+ 10.21 Сай 4.4-15; 7.9
+ 10.22 Сай 2.18-24
+ 10.25 Сай 2.25-31
+ 10.29 Баш 12.7; 32.12; Чыкъ 2.18
+ 10.32 Къад 1.16
+ 10.34 Чыкъ 13.21
+ 10.35 Збр 67.2; Еш 33.10
+ 11.1 Лев 10.2; Сай 16.35
+ 11.2 Якъ 5.16
+ 11.4 Чыкъ 12.38; 1 Кор 10.6
+ 11.6 Сай 21.5
+ 11.8 Чыкъ 16.13, 15-31
+ 11.14 Чыкъ 18.18; Текр 1.9
+ 11.15 Юнус 4.3
+ 11.16 Чыкъ 24.1; Текр 1.15
+ 11.17 4 Пад 2.9; Нех 9.20
+ 11.18 Чыкъ 19.10
+ 11.21 Чыкъ 12.37
+ 11.23 Еш 50.2; 59.1; Сай 23.19; Ехез 12.25
+ 11.31 Чыкъ 16.13
+ 11.35 Сай 33.17
+ 12.6 Баш 46.2; Дан 8.2
+ 12.7 Еуд 3.2,
+ 12.8 Чыкъ 33.11,
+ 12.10 Лев 13.3
+ 12.14 Лев 13.46; Сай 5.2
+ 13.1 Сай 10.12; Баш 21.21
+ 13.3 Ехо 3.12
+ 13.4 Сай 32.8; Текр 1.22
+ 13.7 Сай 13.31
+ 13.17 Сай 11.28; 14.6

+ 13.23 Ехо 15.14; Къад 1.10; Збр 77.12, 43; Еш 19.11; 30.4

+ 13.24 Сай 32.9; Текр 1.24-25

+ 13.30 Чыкъ 17.8

+ 13.31 Сай 13.7; 14.6; 26.65; 32.12; 34.19; Текр 1.36; Ехо 14.6-15; 15.13-19; Къад 1.12-15; 1 Тар 2.9,

+ 13.32 Ехо 14.8
+ 13.33 Ехез 36.12
+ 13.34 Баш 6.4; Еш 40.22
+ 14.2 Чыкъ 16.3; Сай 20.3
+ 14.4 Нех 9.17
+ 14.5 Сай 16.4, 22, 45; 20.6; Ехо 7.6

+ 14.6 Чыкъ 24.13; Сай 11.28; 13.31; Мк 14.63; Фаал 14.14

+ 14.9 Рим 8.31
+ 14.10 Чыкъ 17.4
+ 14.12 Чыкъ 32.10
+ 14.14 Чыкъ 15.14-15
+ 14.16 Текр 9.28
+ 14.18 Чыкъ 20.5; 34.6; Текр 5.9
+ 14.21 Збр 71.19; Еш 6.3; 11.9; Хав 2.14
+ 14.23 Текр 12.9-10; Збр 94.11
+ 14.24 Сай 13.30; 14.6; Ехо 14.10
+ 14.29 Сай 1.2-3; Еуд 3.17
+ 14.30 Сай 26.64-65
+ 14.33 Текр 1.3; 8.2
+ 14.34 Ехез 4.5-6
+ 14.38 Сай 26.65
+ 14.43 Сай 13.30
+ 14.45 Сай 21.3; Къад 1.17
+ 15.3 Чыкъ 23.14; 29.18; Лев 1.2-3; 22.21
+ 15.8 Лев 3.1
+ 15.10 Лев 1.9

+ 15.15 Чыкъ 12.49; Лев 19.34; 24.22; Текр 10.19

+ 15.19 Ехо 5.11-12
+ 15.22 Лев 4.2, 27; 5.15
+ 15.24 Лев 4.13
+ 15.27 Лев 4.27-28
+ 15.29 Сай 15.15
+ 15.30 Еуд 10.26
+ 15.32 Чыкъ 35.3
+ 15.34 Лев 24.12
+ 15.35 Чыкъ 31.14; Лев 24.14-16
+ 15.38 Текр 22.12; Мт 23.5
+ 15.40 Лев 11.44
+ 15.41 Лев 22.33
+ 16.1 Чыкъ 6.16,
+ 16.3 Чыкъ 19.6
+ 16.4 Сай 14.5
+ 16.5 2 Тим 2.19
+ 16.7 Лев 10.1
+ 16.9 Сай 8.14
+ 16.11 Чыкъ 16.7-8
+ 16.13 Чыкъ 2.14
+ 16.15 1 Пад 12.3
+ 16.21 Чыкъ 33.5

+ 16.22 Баш 18.23; Сай 14.5; 27.16; Эюп 12.10; Джем 12.7; Зек 12.1; Фаал 17.28

+ 16.26 2 Тим 2.19
+ 16.29 3 Пад 22.28
+ 16.30 Збр 54.16
+ 16.33 Икм 1.12
+ 16.35 Лев 10.2; Сай 11.1
+ 16.40 Сай 3.10; 2 Тар 26.18
+ 16.45 Чыкъ 33.5; Сай 14.5
+ 16.46 Лев 16.12; Сай 1.53
+ 16.48 Сай 25.8; 2 Пад 24.25
+ 17.4 Чыкъ 25.22
+ 17.8 Еуд 9.4
+ 18.1 Чыкъ 28.38
+ 18.2 Сай 3.6-10
+ 18.5 Сай 1.53
+ 18.7 Чыкъ 26.31; Лев 16.2; Сай 1.51
+ 18.8 Чыкъ 29.28; Лев 7.32; Сай 5.9
+ 18.11 Лев 22.2, 11-13
+ 18.12 Текр 18.4
+ 18.13 Чыкъ 23.19
+ 18.14 Лев 27.21,
+ 18.15 Чыкъ 13.2, 11-16; Сай 3.46-47
+ 18.16 Чыкъ 30.13
+ 18.17 Чыкъ 13.2, 11-16
+ 18.18 Чыкъ 29.26-28
+ 18.19 Лев 2.13; 2 Тар 13.5

+ 18.20 Текр 10.9; 12.12; 14.27; 18.1-2; Ехо 13.33; 14.3; 18.7; Ехез 44.28

+ 18.21 Лев 27.30; Текр 14.22
+ 18.26 Нех 10.38
+ 19.2 Текр 21.3; 1 Пад 6.7
+ 19.4 Лев 4.16-17
+ 19.5 Чыкъ 29.14; Лев 4.11-12; 9.11
+ 19.6 Чыкъ 12.22; Лев 14.4
+ 19.7 Лев 11.25
+ 19.9 Сай 8.7
+ 19.10 Лев 11.25
+ 19.12 Сай 31.19
+ 19.13 Лев 15.31
+ 19.15 Лев 11.32
+ 19.18 Чыкъ 12.22
+ 19.19 Лев 11.25
+ 19.20 Лев 15.31
+ 19.22 Хагъ 2.13
+ 20.1 Чыкъ 15.20
+ 20.2 Чыкъ 17.1-7
+ 20.3 Чыкъ 16.3; Сай 14.2
+ 20.6 Сай 14.5
+ 20.10 Збр 105.33
+ 20.12 Сай 27.14; Текр 31.2
+ 20.14 Баш 25.24-26; Текр 2.4
+ 20.15 Баш 46.6-7; Чыкъ 1.11
+ 20.16 Чыкъ 2.23; 3.7; 14.19
+ 20.17 Сай 21.22; Текр 2.27
+ 20.19 Текр 2.28
+ 20.21 Къад 11.16-17
+ 20.22 Сай 33.37
+ 20.24 Сай 20.12
+ 20.26 Чыкъ 28.2; 29.29
+ 20.28 Сай 33.38-39; Текр 10.6
+ 20.29 Текр 34.8
+ 21.1 Сай 33.40

+ 21.2 Баш 28.20; Лев 27.29; Текр 7.2; Къад 11.30-31

+ 21.4 Къад 11.18
+ 21.5 Сай 11.4-6, 20
+ 21.9 4 Пад 18.4; Юх 3.14
+ 21.10 Сай 33.43
+ 21.11 Сай 33.44
+ 21.12 Текр 2.13
+ 21.13 Сай 22.36; Къад 11.18
+ 21.15 Текр 2.9, 29; Еш 15.1
+ 21.22 Сай 20.17, 19
+ 21.24 Текр 3.16; Ехо 12.2; Къад 11.13
+ 21.28 Йрм 48.45-46

+ 21.29 Къад 11.24; Рут 1.15; 3 Пад 11.7; 4 Пад 23.13; Йрм 48.7

+ 21.30 Сай 32.3; Ехо 13.17; Еш 15.2; Йрм 48.18; 1 Тар 19.7; Еш 15.2

+ 21.32 Сай 32.1; Ехо 13.25; 2 Пад 24.5; Йрм 48.32

+ 21.33 Ехо 13.12
+ 21.34 Текр 3.1-2
+ 22.2 Къад 11.25
+ 22.3 Чыкъ 15.15
+ 22.4 Эюп 40.10
+ 22.5 Текр 23.4
+ 22.6 Ехо 24.9; Нех 13.2; Микъа 6.5
+ 22.18 3 Пад 13.8; 22.14
+ 22.23 Ехо 5.13
+ 22.36 Сай 21.13, 15
+ 22.38 Ам 3.8
+ 23.1 Эюп 42.8; 1 Тар 15.26
+ 23.8 Икм 26.2
+ 23.9 Чыкъ 33.16; Текр 33.28
+ 23.10 Баш 13.16

+ 23.19 Хош 11.9; 1 Пад 15.29; Мал 3.6; 2 Тим 2.13; Тит 1.1-2

+ 23.22 Сай 24.8
+ 23.23 Збр 43.1
+ 23.24 Баш 49.9,

+ 24.2 Сай 11.25; Къад 3.10; 1 Пад 10.10; 16.13; 19.20; 2 Тар 15.1; 20.14; 24.20

+ 24.8 Сай 23.22
+ 24.9 Баш 12.3; 27.29; 49.9
+ 24.10 Текр 23.5

+ 24.17 Баш 49.10; Йрм 48.45; Мт 2.2; Сыр 22.16

+ 24.18 2 Пад 8.14

+ 24.20 Баш 36.12; Чыкъ 17.8

+ 24.21 Баш 15.19; Къад 1.16; 4.11; 5.24; 1 Пад 15.6; 27.10; 30.29; 1 Тар 2.55; 21.28-29; Йрм 49.16

+ 24.24 Баш 10.21, 25; Дан 11.30
+ 25.1 Сай 33.49; Ехо 2.1; 3.1
+ 25.2 Чыкъ 34.15

+ 25.3 Сай 31.16; Ехо 22.17; Збр 105.28-29; Хош 9.10

+ 25.4 Текр 4.3; 21.22
+ 25.7 Чыкъ 6.25
+ 25.8 Сай 16.48; 2 Пад 24.25; Збр 105.30
+ 25.12 Еш 54.10; Ехез 34.25; 37.26; Хош 2.18
+ 25.13 1 Тар 6.4-15
+ 25.15 Сай 31.8
+ 25.17 Сай 31.2, 7

+ 26.2 Чыкъ 30.12-14; 38.26; Сай 1.2, 3; 2 Пад 24.1; 1 Тар 21.2

+ 26.5 Чыкъ 6.14; 1 Тар 5.1-3
+ 26.6 Баш 46.8-9
+ 26.7 Сай 1.21
+ 26.9 Сай 16.1-2
+ 26.10 Сай 16.31-35
+ 26.11 Чыкъ 6.24
+ 26.12 Баш 46.10; Чыкъ 6.15; 1 Тар 4.24
+ 26.14 Сай 1.23
+ 26.15 Баш 46.16
+ 26.18 Сай 1.25
+ 26.19 Баш 38.1-30; 46.12; 1 Тар 2.3-5
+ 26.22 Сай 1.27
+ 26.23 Баш 46.13; 1 Тар 7.1
+ 26.25 Сай 1.29
+ 26.26 Баш 46.14
+ 26.27 Сай 1.31
+ 26.28 Баш 46.20
+ 26.29 1 Тар 7.14-19
+ 26.33 Сай 27.1-7
+ 26.34 Сай 1.35
+ 26.35 1 Тар 7.20-27
+ 26.37 Сай 1.33
+ 26.38 Баш 46.21; 1 Тар 7.6-12; 8.1-5
+ 26.41 Сай 1.37
+ 26.42 Баш 46.23
+ 26.43 Сай 1.39
+ 26.44 Баш 46.17; 1 Тар 7.30-40
+ 26.47 Сай 1.41
+ 26.48 Баш 46.24; 1 Тар 7.13
+ 26.50 Сай 1.43
+ 26.51 Сай 1.46
+ 26.53 Ехо 11.23
+ 26.54 Сай 33.54
+ 26.60 Чыкъ 6.23-25
+ 26.61 Лев 10.2
+ 26.62 Сай 3.39
+ 26.65 Сай 14.28-30
+ 27.1 Сай 26.33; Ехо 17.3-4
+ 27.3 Сай 16.1-35, 49
+ 27.4 Эюп 42.15
+ 27.11 Рут 4.3-6; Йрм 32.6-9
+ 27.12 Текр 3.27; 32.49
+ 27.13 Сай 20.24
+ 27.14 Сай 20.12-13
+ 27.16 Сай 16.22

+ 27.17 3 Пад 22.17; Ехез 34.5; Зек 10.2; Мт 9.36; Мк 6.34

+ 27.18 Чыкъ 24.13
+ 27.19 Текр 3.28; 31.14
+ 27.20 Ехо 1.16-18
+ 28.2 Лев 1.9; 3.11; 21.6
+ 28.10 Ехез 46.4-5
+ 28.11 Сай 10.10
+ 28.16 Чыкъ 12.1-13
+ 28.17 Чыкъ 23.15
+ 29.1 Лев 23.23-25
+ 29.7 Лев 16.29-31; 23.27-32
+ 29.12 Узеир 3.4
+ 29.39 Лев 7.16

+ 30.3 Лев 5.4; Текр 23.21; Збр 49.14; Джем 5.3

+ 31.2 Сай 25.17
+ 31.6 Сай 10.9
+ 31.8 Сай 25.15; Ехо 13.21
+ 31.15 1 Пад 15.3
+ 31.16 Сай 25.1-5
+ 31.17 Къад 21.11
+ 31.18 Текр 21.10-14
+ 31.19 Сай 19.12, 22
+ 31.24 Лев 11.25; Сай 19.10
+ 31.27 Ехо 22.8; 1 Пад 30.24
+ 31.50 Чыкъ 30.12
+ 31.53 Текр 20.14
+ 31.54 Чыкъ 30.16
+ 32.1 Сай 21.32
+ 32.4 Сай 21.24, 35
+ 32.8 Сай 13.3-4, 21-33
+ 32.10 Текр 1.34-36
+ 32.11 Сай 14.29
+ 32.12 Сай 14.6
+ 32.13 Сай 14.33-35
+ 32.17 Ехо 4.12-13
+ 32.18 Ехо 22.4
+ 32.19 Ехо 13.8
+ 32.39 Баш 50.23; 1 Тар 7.14-15
+ 32.40 Ехо 13.31; 17.1

+ 32.41 Текр 3.14-15; 3 Пад 4.13; 1 Тар 2.21-23

+ 33.3 Чыкъ 14.8
+ 33.4 Чыкъ 12.12,
+ 33.5 Чыкъ 12.37
+ 33.6 Чыкъ 13.20
+ 33.7 Чыкъ 14.2
+ 33.8 Чыкъ 15.22-23
+ 33.9 Чыкъ 15.27
+ 33.11 Чыкъ 16.1
+ 33.14 Чыкъ 17.1
+ 33.15 Чыкъ 19.2
+ 33.16 Сай 11.34
+ 33.17 Сай 11.35
+ 33.31 Текр 10.6
+ 33.33 Текр 10.7
+ 33.35 Текр 2.8
+ 33.36 Сай 20.1; 27.14
+ 33.37 Сай 20.22
+ 33.38 Сай 20.28; Текр 10.6
+ 33.40 Сай 21.1
+ 33.43 Сай 21.10
+ 33.44 Сай 21.11
+ 33.47 Текр 32.49
+ 33.48 Сай 22.1
+ 33.49 Сай 25.1
+ 33.52 Чыкъ 23.24; Текр 7.5
+ 33.54 Сай 26.54
+ 34.3 Ехо 15.1-4
+ 34.7 Сай 33.37-39
+ 34.8 4 Пад 14.25
+ 34.11 4 Пад 23.33; Йрм 39.5

+ 34.12 Баш 15.18; Чыкъ 23.31; Текр 11.24; Ехо 1.4

+ 34.17 Ехо 14.1; 19.51
+ 34.19 Сай 14.6
+ 35.6 Текр 4.41-43; Ехо 20.7-8
+ 35.11 Чыкъ 21.13
+ 35.22 Чыкъ 21.13
+ 35.25 Чыкъ 29.7
+ 35.30 Текр 17.6; 19.15
+ 35.31 Баш 8.22; Чыкъ 21.12,
+ 35.33 Баш 9.6; Збр 105.38
+ 35.34 Лев 18.25
+ 36.4 Лев 25.10
+ 36.7 3 Пад 21.1-16; Ехез 45.9; 46.18
+ 36.8 1 Тар 23.22

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Теврат ве башкъа тарихий китапларда къулланылгъан ольчюлер

Къадимий заманларда чешит халкъларда узунлыкъ, агъырлыкъ ве шингенлик ольчемек ичюн тюрлю системалар къулланыла эдилер. Бугуньки куньге базы ольчюлер меселесинде алимлер аля даа екяне бир фикирге кельмедилер.

Метиннинъ къолай къабул этильмеси ичюн, бу терджимеде биз ольчюнинъ земаневий метрик системасыны къулландыкъ. Эгер къадимий метинде ольчюлер къарарнен берильсе, биз оларны земаневий эквивалентине якъынлаштырдыкъ. Бунен берабер сноскаларда къадимий метиндеки ольчюлерни де бердик.

Узунлыкъ ольчюлери

Аммах (Баш 6.15) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир аммах – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Зерет (Чыкъ 28.16) – керильген къолнынъ баш пармагъынынъ уджундан чинатий пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 23-25 сантиметр. (Бир зерет – бир къарыш, я да метрнинъ дёртте бири, я да черик метр.)

Тофах (Ехез 40.5) – авуч кенълиги, къарарнен 7,5-9 сантиметр.

Эцба (Йрм 52.21) – баш пармакънынъ кенълиги, къарарнен 2 сантиметр.

1 аммах = 2 зерет = 6 тофах = 24 эцба

Сепильген шейлернинъ ольчюлери

Хомер (Лев 27.16) – бесе-белли, бу сёзнинъ башлангъыч манасы – бир эшекнинъ юкю; къарарнен 220 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир хомер – беш чувал.)

Летек (Хош 3.2) – бесе-белли, хомернинъ ярысы; къарарнен 110 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир летек – эки бучукъ чувал.)

Эфа (Чыкъ 16.36) – Тевраттаки сепильген шейлернинъ эсас ольчюси, къарарнен 20-22 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир эфа – бир буюк къопкъа, я да ярым чувал.)

Сеа (Баш 18.6) – эфанынъ учьте бир къысмы, къарарнен 7 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир сеа – бир буюк савут.)

Омер (Чыкъ 16.16, 36) – эфанынъ онда бир пайы, эки литрге тенъ кельген ольчю. (Бир омер – бир чанакъ.)

Къав (4 Пад 6.25) – къарарнен, эфанынъ йигирмиде бир пайы, бир литрге якъын кельген ольчю. (Бир къав – ярым чанакъ.)

1 хомер = 2 летек = 10 эфа = 30 сеа = 100 омер = 200 къав

Шингенлик ольчюлери

Кор (3 Пад 4.22) – эм шинген, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Бир кор, къарарнен, бир хомерге (200-220 литрге) тенъ келе эди. (Бир кор – беш чувал, я да беш чапчакъ.)

Бат (3 Пад 7.26) – Тевраттаки шинген шейлернинъ эсас ольчюси. Ехезкель китабында 45.11 бат эфагъа тенъ келе. Бу ольчю, къарарнен, 20-22 литрге якъын эди. (Бир бат – бир буюк къопкъа.)

Хин (Чыкъ 29.40) – бесе-белли, батнынъ алтыда бир пайы, я да 3,7 литр. (Бир хин – эки чанакъ.)

Лог (Лев 14.10) – хиннинъ он экиде бир пайы, къарарнен 300 мл этрафында шинген шейлернинъ уфакъ ольчюси. (Бир лог – бир кучюк бардачыкъ.)

1 хомер = 1 кор = 10 эфа = 10 бат = 60 хин = 720 лог

Агъырлыкъ ольчюлери

Къадимий заманларда пара ёкъ эди, эсаплашкъанда исе ольчюге коре я алтын, я даа эксериетнен кумюш тёлей эдилер. Окъумагъа къолай олсун деп, буюк микъдарларны косьтермек ичюн, метрик системасынынъ эквивалентлерини къулланалар. Эсас кумюш акъчаны (шекельни) бельгилемек ичюн, терджимеде «кумюш» сёзю къулланыла. Сноскаларда къадимий метиннинъ догърудан-догъру сёзлери бериле.

Киккар (Чыкъ 38.25) ве шекель – Теврат заманларындаки Сурие ве Фелестинде олгъан эсас ольчюлер. Бир киккар – 30 килодан бираз зияде, бир шекель –10 граммдан бираз зияде эди. Чешит ерлерде там эквивалентлер бири-биринден фаркъ этмек мумкюн эди, шунынъ ичюн бир киккарда къач шекель олгъаныны догъру тайинлемек къыйындыр, умумий оларакъ 3 000 – 3 600. (Бир киккар – бир чувал; бир шекель – бир кумюш.)

Мане (3 Пад 10.17; Узеир 2.69) – орта бир ольчю, бесе-белли, Вавилондан келе, къарарнен 0,5-0,6 килограмм.

1 киккар = 60 мане = 3 000 шекель

Шекель гъает къыйметли мадделерни ольчегенде, даа да кучюк парчаларгъа болюне эди:

Бека (Баш 24.22) – ярым шекель.

Гера (Чыкъ 30.13) – шекельнинъ 1/20 къысмы.

1 шекель = 2 бека = 20 гера

Эски Васиет деври хронологиясы

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 2300 – 1050 с.)

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 1050 – 400 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Теврат

- Сайылар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери
Сепильген шейлернинъ ольчюлери
Шингенлик ольчюлери
Агъырлыкъ ольчюлери
Эски Васиет деври хронологиясы
Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери